Giới Thiệu

Cú Kiểm Toán nhận thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang ngủ quên. Luật Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) không còn là đề tài trên giấy. Nó đã chính thức áp dụng tại Việt Nam từ 01/01/2024. Hàng trăm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang đứng trước thách thức lớn: ưu đãi thuế hàng thập kỷ có nguy cơ mất trắng, hoặc ít nhất là bị đánh thuế bổ sung.

Một câu hỏi quan trọng: 98% doanh nghiệp FDI có kịp chuẩn bị? Không đơn giản. Đây là một cuộc cách mạng trong tính toán thuế, không phải thay đổi con số đơn thuần. Doanh nghiệp cần hiểu rõ quy định, hành động ngay. Nếu không, rủi ro tài chính và pháp lý sẽ rất lớn.

🦉 Cú Thông Thái nhận xét: Luật Thuế tối thiểu toàn cầu, hay còn gọi là Pillar Two (Trụ cột 2) của Kế hoạch BEPS (Chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận), được OECD/G20 khởi xướng. Mục tiêu là đảm bảo các tập đoàn đa quốc gia (MNE) có doanh thu từ 750 triệu EUR trở lên phải chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) thực tế tối thiểu 15% tại mỗi quốc gia hoạt động. Việt Nam đã thông qua Nghị quyết số 107/2023/QH15 để áp dụng cơ chế này.

Pillar Two: Khi 15% Không Chỉ Là Con Số

Con số 15% nghe có vẻ đơn giản. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Thuế suất tối thiểu toàn cầu không phải là thuế suất danh nghĩa. Nó là thuế suất thực tế hiệu quả (Effective Tax Rate – ETR), được tính dựa trên quy tắc của Pillar Two. ETR này khác xa với cách tính ETR truyền thống trên báo cáo tài chính.

Đối tượng áp dụng là các tập đoàn đa quốc gia (MNE) có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR (khoảng 790 triệu USD) trở lên trong ít nhất 2 trong 4 kỳ kế toán gần nhất. Tại Việt Nam, có khoảng 120 doanh nghiệp FDI thuộc diện này, chủ yếu trong các ngành sản xuất công nghệ cao, điện tử.

Hai quy tắc chính của Pillar Two là Income Inclusion Rule (IIR) và Under-Taxed Profits Rule (UTPR).

Hiểu Rõ Income Inclusion Rule (IIR)

IIR là quy tắc đầu tiên được áp dụng. Nó trao quyền cho quốc gia nơi công ty mẹ tối cao (Ultimate Parent Entity – UPE) đặt trụ sở để thu phần thuế bổ sung nếu công ty con ở nước ngoài bị đánh thuế dưới 15% ETR. Ví dụ, một tập đoàn có trụ sở ở Nhật Bản, có công ty con tại Việt Nam đang hưởng ưu đãi thuế TNDN 10%. Nếu ETR của công ty con này ở Việt Nam dưới 15%, Nhật Bản có thể thu phần thuế chênh lệch.

Đây là điểm đau đối với Việt Nam. Các chính sách ưu đãi TNDN, ví dụ như thuế suất 10% hoặc 12.5% trong một số trường hợp, đã thu hút nhiều FDI. Với IIR, phần chênh lệch đó có thể bị chuyển sang quốc gia của công ty mẹ, làm giảm nguồn thu của Việt Nam.

Under-Taxed Profits Rule (UTPR)

Nếu IIR không được áp dụng (ví dụ, quốc gia của UPE chưa áp dụng Pillar Two), thì UTPR sẽ kích hoạt. UTPR phân bổ phần thuế bổ sung phải nộp cho các quốc gia khác trong cùng tập đoàn nơi có các đơn vị thành viên đang áp dụng Pillar Two. Nó hoạt động như một "cơ chế dự phòng".

UTPR có thể tạo ra áp lực lớn lên các đơn vị thành viên ở các quốc gia khác, buộc họ phải gánh thêm phần thuế bổ sung nếu một phần nào đó của tập đoàn chưa đạt mức thuế tối thiểu. Điều này đòi hỏi sự phối hợp và minh bạch thông tin giữa các đơn vị thành viên trên toàn cầu.

🦉 Cú Thông Thái nhận xét: IIR và UTPR là hai "cánh tay" của Pillar Two, đảm bảo không có "lỗ hổng" thuế. Doanh nghiệp cần hiểu rõ thứ tự ưu tiên áp dụng và tác động của từng quy tắc.