Luật 109/2025 là quy định mới điều chỉnh cơ cấu thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu, dự kiến áp dụng từ 2026 để tối ưu ngân sách và kiểm soát hành vi tiêu dùng năng lượng.

Mỗi lần bạn tấp xe vào trạm xăng, nhìn những con số nhảy múa trên trụ bơm, bạn có bao giờ tự hỏi mình đang thực sự trả tiền cho cái gì? Theo phân tích từ hệ thống dữ liệu Máy tính Thuế tại Cú Kiểm Toán (thue.cuthongthai.vn), một phần không nhỏ trong số tiền đó không hề chảy vào túi các công ty dầu khí, mà đi thẳng vào ngân sách Nhà nước thông qua các sắc thuế. 30 giây. Nhập lương. Bấm nút. Biết ngay mình có phải đóng thuế không. Đơn giản vậy thôi. Nhưng đối với thuế xăng dầu, bài toán lại phức tạp hơn thế nhiều, nhất là khi Luật 109/2025 rục rịch đi vào hiệu lực từ năm 2026.

1. Vì sao Luật 109/2025 lại là tâm điểm tài chính của năm 2026?

Năm 2026 mở ra một bước ngoặt lớn trong chính sách quản lý chi phí vận tải và nghĩa vụ ngân sách đối với mặt hàng nhiên liệu. Luật 109/2025 chính thức đi vào đời sống, tạo nên dòng sóng ngầm ảnh hưởng tới mọi ngóc ngách của nền kinh tế. Từ bát phở buổi sáng, cước xe công nghệ cho đến chi phí logistics của các tập đoàn sản xuất hàng triệu USD, tất cả đều chịu sự tác động gián tiếp từ quy định mới này.

Nguồn tham khảo: Cú Kiểm Toán.

Sự điều chỉnh cơ cấu thuế nhiên liệu theo Luật 109/2025 không đơn thuần là câu chuyện tăng hay giảm vài đồng lẻ trên mỗi lít xăng. Căn cứ theo định hướng sửa đổi Luật Thuế bảo vệ môi trường và Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt, đây là chiến lược tối ưu hóa nguồn thu ngân sách Nhà nước, đồng thời định hình lại hành vi tiêu dùng năng lượng trong bối cảnh lạm phát toàn cầu còn nhiều biến động.

🦉 Cú nhận xét: Nhìn vào sổ sách thuế, tiền xăng không bao giờ là chi phí riêng lẻ. Nó là hiệu ứng domino. Xăng tăng 5%, cước vận chuyển vọt 7%, và giá vốn hàng bán (COGS) sẽ bị đẩy lên ít nhất 3% ngay trong tháng tiếp theo.

Để đánh giá đúng mức độ tác động của Luật 109/2025 lên mặt bằng giá cả, chúng ta không thể nhìn nhận thị trường trong nước một cách đơn độc. Việc minh bạch hóa các cấu phần thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động lập kế hoạch dòng tiền dài hạn.

2. Cấu trúc thuế trong 1 lít xăng: 40% giá trị là gì?

Trước khi nói về sự thay đổi của năm 2026, chúng ta cần bóc tách rõ ràng cấu trúc giá của một lít xăng ở thời điểm hiện tại. Tại Việt Nam, xăng dầu là mặt hàng chịu sự quản lý giá của Nhà nước, và cơ cấu giá cơ sở được cấu thành từ giá CIF nhập khẩu cộng với 4 loại thuế chính.

Thuế Nhập khẩu và Thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB)

Thuế nhập khẩu xăng dầu được quy định theo các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam ký kết, dao động từ 8% đến 10%. Tiếp đó là Thuế TTĐB. Theo Luật Thuế TTĐB số 27/2008/QH12 (sửa đổi), xăng các loại chịu mức thuế suất 10%, xăng E5 là 8% và xăng E10 là 7%. Đây là loại thuế đánh vào hành vi tiêu dùng các mặt hàng không được khuyến khích sử dụng nhiều nhằm mục đích điều tiết tiêu dùng.

Thuế Bảo vệ môi trường (BVMT) và Thuế Giá trị gia tăng (VAT)

Căn cứ Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010, mức thuế BVMT kịch khung đối với xăng là 4.000 đồng/lít. Trong những năm qua, để kiềm chế lạm phát, Ủy ban Thường vụ Quốc hội liên tục ban hành các Nghị quyết giảm một nửa mức thuế này. Tuy nhiên, Luật 109/2025 dự kiến sẽ có những điều chỉnh cứng rắn hơn về khung thuế này nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh. Cuối cùng, Thuế VAT 10% được tính trên tổng giá trị đã bao gồm các loại thuế trên (thuế chồng thuế).

3. Giá xăng RON 95 của Việt Nam đang ở mức nào so với các nước láng giềng?

Hãy nhìn vào các con số thực tế. Dữ liệu từ hệ thống cập nhật giá nhiên liệu khu vực cho thấy bức tranh cực kỳ rõ ràng. Giả định mức giá trung bình của xăng RON 95 tại Việt Nam đang ghi nhận ở mức 24.500 VND/lít. Con số này đặt chúng ta vào vị trí nào trên bản đồ giá năng lượng Đông Nam Á?

Nhiều người thường phàn nàn giá xăng trong nước cao. Tuy nhiên, khi soi kỹ dữ liệu thực tế tại các quốc gia chung đường biên giới, bức tranh tài chính lại cho thấy một góc nhìn hoàn toàn khác biệt. Thái Lan, Malaysia hay Singapore đều có những chính sách thuế đặc thù.

4. Tác động của Luật 109/2025 đến chi phí vận hành doanh nghiệp (COGS)

Đối với các doanh nghiệp logistics, vận tải hành khách hay phân phối hàng hóa, chi phí nhiên liệu thường chiếm từ 30% đến 40% tổng chi phí vận hành. Khi Luật 109/2025 có hiệu lực, sự dịch chuyển trong cơ cấu thuế sẽ lập tức phản ánh vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (P&L).

Căn cứ theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) số 02 về Hàng tồn kho, chi phí vận chuyển là một phần cấu thành nên giá gốc hàng tồn kho. Khi giá xăng tăng do điều chỉnh thuế, giá vốn hàng bán (COGS) sẽ phình to. Biên lợi nhuận gộp (Gross Margin) của doanh nghiệp sẽ bị bào mòn nếu không thể chuyển phần chi phí tăng thêm này sang giá bán cho người tiêu dùng cuối cùng (Pass-through cost).

5. Hướng dẫn hạch toán chi phí xăng xe hợp lệ cho doanh nghiệp 2026

Để chi phí xăng dầu được cơ quan thuế chấp nhận là chi phí được trừ khi tính thuế TNDN theo quy định tại Thông tư 96/2015/TT-BTC, doanh nghiệp cần chuẩn bị bộ hồ sơ cực kỳ chặt chẽ. Đừng để mất tiền oan chỉ vì thiếu vài tờ giấy.

Bộ chứng từ tiêu chuẩn bao gồm: Hóa đơn điện tử mua xăng dầu (phải xuất theo từng lần bán hàng theo quy định mới của Nghị định 123/2020/NĐ-CP); Lệnh điều xe; Nhật trình xe chạy (ghi rõ tuyến đường, số km); Định mức tiêu hao nhiên liệu do doanh nghiệp tự xây dựng. Nếu thiếu một trong các yếu tố này, cơ quan thuế có quyền xuất toán toàn bộ chi phí xăng xe của bạn.

6. Bài toán thu nhập cá nhân: Lương bao nhiêu thì đủ bù đắp chi phí đi lại?

Không chỉ doanh nghiệp, người làm công ăn lương cũng sẽ cảm nhận rõ sức nóng từ Luật 109/2025. Giả sử mỗi ngày bạn di chuyển 20km đi làm, một tháng tiêu thụ khoảng 20 lít xăng. Nếu thuế BVMT tăng kịch trần, bạn sẽ mất thêm hàng trăm ngàn đồng mỗi tháng. Số tiền này tuy nhỏ, nhưng cộng dồn với sự leo thang của giá cả hàng hóa do chi phí vận tải tăng, nó sẽ cấu vào thu nhập khả dụng của bạn.

Đó là lý do bạn cần nắm rõ dòng tiền cá nhân. 30 giây. Nhập lương. Bấm nút. Biết ngay mình có phải đóng thuế không. Bạn có thể dùng các công cụ tính toán thuế tại Cú Thông Thái để dự phóng thu nhập sau thuế, từ đó có kế hoạch cắt giảm chi phí đi lại hoặc chuyển đổi sang các phương tiện công cộng, xe điện để né "bão thuế" xăng dầu sắp tới.