1. Bản chất pháp lý của hoạt động cho vay P2P dưới góc nhìn kế toán và thuế là gì?

Phân tích cấu trúc giao dịch P2P và các luồng tiền giữa nhà đầu tư, nền tảng và người đi vay trong bối cảnh Luật Thuế 2025. Hoạt động cho vay ngang hàng (P2P Lending) tại Việt Nam hiện vận hành thông qua các nền tảng công nghệ kết nối trực tiếp bên cho vay và bên đi vay.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thông tin pháp luật thuế và kế toán tại thời điểm biên soạn, không thay thế cho văn bản hướng dẫn hành chính của Cơ quan Thuế hay dịch vụ tư vấn pháp lý, kế toán, kiểm toán chính thức. Người nộp thuế và hộ kinh doanh cần đối chiếu trực tiếp với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành hoặc tham vấn chuyên gia thuế trước khi kê khai và ra quyết định.

Dưới góc độ kế toán, dòng tiền P2P bao gồm tiền gốc, lãi vay và phí dịch vụ nền tảng. Theo quy định thuế hiện hành, thu nhập từ lãi cho vay của cá nhân phải kê khai thuế TNCN, trong khi doanh nghiệp phải ghi nhận lãi vay vào doanh thu tài chính. Việc xác định đúng bản chất giao dịch giúp doanh nghiệp tránh sai sót khi hạch toán chi phí lãi vay và xác định nghĩa vụ thuế phát sinh từ các hợp đồng vay vốn số hóa.

Nhận diện các rủi ro từ việc xác định doanh thu, chi phí lãi vay và sự liên quan đến danh sách 524 DN rủi ro hóa đơn theo CV 1798/TCT-TTKT.

2. Những rủi ro tiềm ẩn nào khi doanh nghiệp và kế toán tổng hợp tham gia vào mạng lưới cho vay ngang hàng?

Rủi ro lớn nhất đối với kế toán tổng hợp là việc hạch toán các khoản phí dịch vụ từ nền tảng P2P không rõ ràng. Nếu nền tảng này nằm trong danh sách 524 doanh nghiệp rủi ro về hóa đơn theo Công văn 1798/TCT-TTKT, mọi chi phí đầu vào liên quan sẽ bị cơ quan thuế bác bỏ, gây áp lực lên số thuế TNDN phải nộp.

• Rủi ro về tính hợp lệ của hóa đơn đầu vào từ các nền tảng trung gian.
• Sai lệch trong việc phân loại lãi vay (vốn vay kinh doanh hay vay tiêu dùng).
• Nguy cơ bị truy thu thuế do hạch toán chi phí lãi vay vượt mức trần quy định.
• Khó khăn trong việc đối soát dòng tiền thực tế với chứng từ thanh toán ngân hàng.

Kế toán cần thận trọng khi kiểm tra tư cách pháp nhân của đối tác trên hệ thống tra cứu rủi ro thuế. Việc thiếu kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến hệ lụy nghiêm trọng về quản lý công nợ và rủi ro bị tạm hoãn xuất cảnh theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP nếu phát sinh nợ thuế dây chuyền.

Thảo luận về việc tách biệt nợ xấu CIC, tuân thủ Luật 91/2025/QH15 về dữ liệu cá nhân và áp dụng thuế suất TNDN 3 tầng từ 01/10/2025.

3. Tại sao kiểm toán viên cần đặc biệt lưu ý về tính minh bạch của dòng tiền trong các khoản vay P2P?

Kiểm toán viên đóng vai trò then chốt trong việc xác thực tính minh bạch của dòng tiền P2P. Với sự thay đổi về thuế suất TNDN 3 tầng (15%, 17%, 20%) từ 01/10/2025, bất kỳ sự thiếu minh bạch nào trong việc ghi nhận doanh thu tài chính từ lãi vay đều ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tính thuế cuối kỳ.

Bên cạnh đó, việc quản lý dữ liệu cá nhân trong các giao dịch P2P phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật 91/2025/QH15. Kiểm toán viên cần kiểm tra xem doanh nghiệp có đang thực hiện đúng quy trình bảo mật thông tin khách hàng hay không. Đặc biệt, việc tách biệt nợ xấu trên hệ thống CIC là yêu cầu bắt buộc để đánh giá đúng chất lượng tài sản của doanh nghiệp, đảm bảo không bị nhầm lẫn giữa nợ vay thông thường và nợ xấu từ các nền tảng P2P kém uy tín.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý, kế toán hay hướng dẫn chính thức từ Cơ quan Thuế quản lý trực tiếp. Các công cụ tính thuế và giải pháp hỗ trợ tại Thuế Cú Thông Thái được thiết kế để hỗ trợ tra cứu; quý độc giả vui lòng đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc liên hệ chuyên gia để được tư vấn hồ sơ cụ thể.

4. Quy trình kiểm soát rủi ro thuế nào cần được thiết lập cho đại lý thuế và kế toán viên?

Việc quản trị rủi ro thuế trong các giao dịch P2P đòi hỏi sự chặt chẽ từ khâu rà soát đối tác đến khâu kê khai. Kế toán tổng hợp cần thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ dựa trên dữ liệu thời gian thực để ngăn chặn các sai sót dẫn đến chế tài hành chính nghiêm trọng.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý, kế toán hay hướng dẫn chính thức từ Cơ quan Thuế quản lý trực tiếp. Các công cụ tính thuế và giải pháp hỗ trợ tại Thuế Cú Thông Thái được thiết kế để hỗ trợ tra cứu; quý độc giả vui lòng đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc liên hệ chuyên gia để được tư vấn hồ sơ cụ thể.

Để đảm bảo tuân thủ theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP, đại lý thuế và kế toán viên cần thực hiện các bước kiểm soát bắt buộc sau đây:

• Xác minh đối tác định kỳ: Sử dụng các công cụ tra cứu mã số thuế và trạng thái hoạt động để đảm bảo bên vay không nằm trong danh sách 524 doanh nghiệp rủi ro theo Công văn 1798/TCT-TTKT.
• Đối soát dòng tiền: Áp dụng phương thức thanh toán qua ngân hàng cho mọi khoản vay, lưu trữ đầy đủ hợp đồng vay có xác nhận của các bên để làm căn cứ tính thuế TNCN hoặc TNDN.
• Kiểm tra nợ thuế: Định kỳ rà soát trạng thái nghĩa vụ thuế trên hệ thống để tránh tình trạng nợ đọng kéo dài, dẫn đến rủi ro bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định mới nhất.
• Bảo mật dữ liệu: Tuân thủ Luật 91/2025/QH15 trong việc lưu trữ thông tin giao dịch, đảm bảo băm dữ liệu cá nhân (SHA-256) khi truyền tải thông tin qua các nền tảng số.

Dưới đây là bảng tóm tắt các điểm trọng yếu cần lưu ý trong quy trình kiểm soát:

Việc thiết lập quy trình này không chỉ giúp kế toán viên an tâm trong công tác chuyên môn mà còn là lá chắn bảo vệ doanh nghiệp trước các đợt thanh tra thuế diện rộng. Khi đã nắm vững quy trình kiểm soát, người làm kế toán cần tiếp tục cập nhật các thay đổi về thuế suất TNDN 3 tầng từ 01/10/2025 để tối ưu hóa kế hoạch tài chính cho đơn vị mình.