1. Thế nào là bản chất giao dịch cho vay P2P dưới góc độ kế toán và thuế?

Cho vay ngang hàng (P2P) là mô hình kết nối trực tiếp giữa người cho vay và người đi vay thông qua nền tảng công nghệ. Dưới góc độ pháp lý, đây là giao dịch dân sự dựa trên hợp đồng vay tài sản theo Bộ luật Dân sự.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thông tin pháp luật thuế và kế toán tại thời điểm biên soạn, không thay thế cho văn bản hướng dẫn hành chính của Cơ quan Thuế hay dịch vụ tư vấn pháp lý, kế toán, kiểm toán chính thức. Người nộp thuế và hộ kinh doanh cần đối chiếu trực tiếp với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành hoặc tham vấn chuyên gia thuế trước khi kê khai và ra quyết định.

Kế toán cần phân biệt rõ giữa cho vay dân sự thông thường và hoạt động kinh doanh tài chính. Nếu cá nhân thực hiện giao dịch với tần suất cao, có tổ chức và thu lợi nhuận ổn định, cơ quan thuế có thể xem xét đây là hoạt động kinh doanh. Sự khác biệt này quyết định việc áp dụng thuế suất thu nhập cá nhân (TNCN) từ đầu tư vốn hay từ kinh doanh.

Việc xác định đúng bản chất giao dịch giúp doanh nghiệp và cá nhân tránh được các sai sót trong hạch toán kế toán. Sự nhầm lẫn giữa lãi vay dân sự và doanh thu tài chính thường dẫn đến việc kê khai thiếu nghĩa vụ thuế. Để hiểu rõ hơn về các rủi ro liên quan đến dòng tiền, kế toán cần phân tích mối liên hệ giữa các giao dịch tài chính cá nhân với danh sách 524 doanh nghiệp rủi ro theo Công văn 1798 và rủi ro bị cưỡng chế thuế theo Nghị định 49/2025.

2. Tại sao nhân sự kế toán và kiểm toán cần đặc biệt lưu ý về rủi ro hóa đơn và công nợ?

Kế toán tổng hợp và kiểm toán viên nội bộ phải đối mặt với áp lực lớn trong việc xác minh đối tác giao dịch. Công văn 1798/TCT-TTKT đã chỉ rõ danh mục 524 doanh nghiệp có rủi ro cao về hóa đơn, yêu cầu sự thận trọng tối đa khi hạch toán chi phí lãi vay hoặc các khoản công nợ liên quan.

Rủi ro lớn nhất nằm ở việc đối tác cho vay hoặc trung gian P2P nằm trong danh sách bị cơ quan thuế cảnh báo. Nếu doanh nghiệp ghi nhận chi phí từ các đơn vị này, hồ sơ quyết toán thuế có thể bị loại chi phí hoặc bị truy thu thuế do hóa đơn không hợp lệ. Ngoài ra, việc kiểm soát công nợ phải tuân thủ chặt chẽ Điều 468 Bộ luật Dân sự về lãi suất, tránh các tranh chấp pháp lý không đáng có.

Nghị định 49/2025/NĐ-CP về tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế là một cột mốc quan trọng. Người đại diện pháp luật của doanh nghiệp có thể bị hạn chế quyền xuất cảnh nếu đơn vị để xảy ra tình trạng nợ đọng thuế kéo dài. Kế toán cần sử dụng các công cụ tra cứu rủi ro thuế để rà soát tình trạng của đối tác trước khi thực hiện chuyển tiền.

Việc kiểm soát chặt chẽ dữ liệu đối tác giúp bảo vệ doanh nghiệp khỏi các quyết định cưỡng chế hành chính từ cơ quan thuế. Để tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính trong các giao dịch này, kế toán cần nắm vững cách xác định thu nhập chịu thuế, thời điểm tính thuế và các ngưỡng miễn thuế theo Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15.

3. Làm thế nào để xử lý nghĩa vụ thuế TNCN đối với thu nhập từ lãi cho vay?

Thu nhập từ lãi cho vay P2P thuộc nhóm thu nhập từ đầu tư vốn theo quy định tại Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15. Cá nhân cho vay có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế đối với phần lãi nhận được từ các hợp đồng cho vay.

Thuế suất áp dụng cho thu nhập từ đầu tư vốn thường là 5% trên tổng giá trị lãi vay nhận được. Thời điểm tính thuế được xác định khi cá nhân nhận được tiền lãi từ người vay hoặc từ nền tảng P2P. Lưu ý rằng, các khoản thu nhập này cần được tách biệt rõ ràng với các loại thu nhập khác để tránh việc áp dụng sai biểu thuế lũy tiến.

• Xác định chính xác tổng lãi vay phát sinh trong kỳ tính thuế.
• Đối chiếu với các ngưỡng miễn thuế theo quy định mới nếu có.
• Lưu trữ đầy đủ hợp đồng vay, chứng từ chuyển tiền và bản sao kê tài khoản ngân hàng.
• Kê khai thuế theo mẫu quy định tại cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý, kế toán hay hướng dẫn chính thức từ Cơ quan Thuế quản lý trực tiếp. Các công cụ tính thuế và giải pháp hỗ trợ tại Thuế Cú Thông Thái được thiết kế để hỗ trợ tra cứu; quý độc giả vui lòng đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc liên hệ chuyên gia để được tư vấn hồ sơ cụ thể.

4. Những rủi ro pháp lý nào trong quản trị dòng tiền mà kế toán cần kiểm soát?

Quản trị dòng tiền trong các giao dịch cho vay P2P đòi hỏi sự chặt chẽ về pháp lý để tránh các rủi ro hành chính không đáng có. Kế toán cần đặc biệt lưu tâm đến việc xác định lãi suất thực tế trong hợp đồng, đảm bảo không vượt quá mức trần theo Điều 468 Bộ luật Dân sự để tránh rủi ro pháp lý khi xử lý công nợ.

Việc kiểm soát dòng tiền hiện nay phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15. Mọi thông tin về đối tác vay, lịch sử giao dịch và dữ liệu định danh cần được mã hóa và lưu trữ an toàn, tránh để lộ thông tin gây tranh chấp dân sự hoặc vi phạm quy định về bảo mật dữ liệu khách hàng.

Dưới đây là bảng tổng hợp các rủi ro trọng yếu mà nhân sự kế toán cần rà soát định kỳ:

Bên cạnh đó, nhân sự kế toán phải rà soát chặt chẽ danh sách 524 doanh nghiệp rủi ro hóa đơn theo Công văn 1798/TCT-TTKT. Việc giao dịch với các đơn vị nằm trong danh sách này có thể dẫn đến việc bị cơ quan thuế bác bỏ chi phí hợp lý hoặc đình chỉ khấu trừ thuế GTGT đầu vào, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền doanh nghiệp.

Cuối cùng, hãy luôn cập nhật trạng thái nợ thuế của đối tác thông qua các công cụ tra cứu công khai. Việc này giúp doanh nghiệp chủ động phòng tránh rủi ro bị liên đới trong các biện pháp cưỡng chế thuế, bao gồm cả rủi ro tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật của bên vay theo quy định tại Nghị định 49/2025/NĐ-CP.

Việc nắm vững các quy định về quản trị dòng tiền và kiểm soát rủi ro pháp lý là nền tảng giúp kế toán tổng hợp vận hành doanh nghiệp an toàn. Để hiểu rõ hơn về cách thức tra cứu và phòng ngừa rủi ro đối tác, quý độc giả có thể tham khảo thêm các giải pháp tại Thuế Cú Thông Thái.