Giới Thiệu

Trong giai đoạn 2025-2026, bức tranh kế toán và thuế tại Việt Nam đang trải qua những thay đổi lớn, không chỉ đơn thuần là điều chỉnh mà là một cuộc cách mạng số hóa toàn diện. Hàng loạt luật, nghị định, thông tư mới được ban hành, từ Luật Thuế GTGT 2024 đến các quy định về hóa đơn điện tử hay giảm trừ gia cảnh. Những thay đổi này không chỉ tác động đến doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến từng cá nhân, hộ kinh doanh.

Theo phân tích từ Cú Kiểm Toán (thue.cuthongthai.vn).

Cú Kiểm Toán nhận thấy, mục tiêu kép của Chính phủ rất rõ ràng: siết chặt quản lý để chống thất thu, nhưng đồng thời cũng đơn giản hóa thủ tục và điều chỉnh ưu đãi để hỗ trợ phục hồi kinh tế. Điều này đòi hỏi các đối tượng nộp thuế phải chủ động nắm bắt, chuẩn bị kỹ lưỡng để tránh rủi ro và tận dụng cơ hội tối ưu. Việc chậm trễ có thể dẫn đến những khoản phạt không đáng có, lên tới 70-80 triệu đồng cho các sai phạm hóa đơn.

Làn Sóng Chuyển Đổi Số Thuế Toàn Cầu: Việt Nam Không Đứng Ngoài

Xu hướng quốc tế: Siết chặt và đơn giản hóa

Toàn cầu đang chứng kiến một xu hướng mạnh mẽ về cải cách hệ thống kế toán thuế. Các tổ chức như OECD và EU đang đẩy nhanh lộ trình chuẩn hóa theo IFRS, các quy định BEPS 2.0 (Chống xói mòn cơ sở tính thuế và chuyển lợi nhuận), cùng với việc áp dụng rộng rãi e-invoicing (hóa đơn điện tử) và e-reporting (báo cáo điện tử). Mục tiêu là đạt được mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu 15% (Global Minimum Tax – GMT) trong giai đoạn 2024-2026.

Nhiều quốc gia châu Âu đã áp dụng hoặc mở rộng hóa đơn điện tử bắt buộc. Pháp sẽ triển khai e-invoicing B2B từ năm 2026, trong khi Ý và Tây Ban Nha đã đi trước. Ủy ban châu Âu ước tính, việc này có thể giảm 5-10% thất thu VAT. Tại châu Á, Hàn Quốc, Singapore, Indonesia cũng không ngừng số hóa, kết nối dữ liệu giao dịch ngân hàng với cơ quan thuế, đẩy mạnh hóa đơn điện tử toàn diện. Rõ ràng, kỷ nguyên thuế số đã hiện hữu.

Việt Nam: Bám sát lộ trình số hóa

Việt Nam đang nhanh chóng hội nhập vào làn sóng chuyển đổi số thuế toàn cầu. Các chính sách về hóa đơn điện tử, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, điều chỉnh ưu đãi VAT và cập nhật luật kế toán, thuế thu nhập cá nhân đang được ban hành đồng bộ. Đây là minh chứng cho quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, hiệu quả và hiện đại.

Việc chuyển đổi số này không chỉ giúp cơ quan thuế quản lý chặt chẽ hơn mà còn mang lại nhiều tiện ích cho người nộp thuế, đơn giản hóa thủ tục và giảm thiểu các sai sót thủ công. Tuy nhiên, đi kèm với tiện ích là trách nhiệm tuân thủ cao hơn. Doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động thay đổi tư duy và quy trình để thích nghi kịp thời.

Điểm Mới Nổi Bật Trong Quy Định Kế Toán – Thuế Việt Nam 2025-2026

Thuế Giá Trị Gia Tăng (VAT): Từ thanh toán đến khấu trừ

Luật Thuế GTGT 2024, có hiệu lực từ 01/7/2025, mang đến những thay đổi cốt lõi. Chính sách giảm thuế GTGT 2% đối với các hàng hóa, dịch vụ đang áp dụng mức 10% (xuống còn 8%) tiếp tục được kéo dài đến 31/12/2026, theo Nghị định 180/2024/NĐ-CP và Nghị định 72/2024/NĐ-CP. Tuy nhiên, một số nhóm ngành như viễn thông, tài chính ngân hàng, bảo hiểm, bất động sản, khai khoáng sẽ không được hưởng ưu đãi này.

Điểm quan trọng nhất là quy định về khấu trừ VAT đầu vào. Từ 01/7/2025, tất cả hàng hóa, dịch vụ mua vào không phân biệt giá trị đều phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Quy định này bãi bỏ ngưỡng cũ 20 triệu đồng. Điều này buộc các doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ quy trình thanh toán, đảm bảo mọi giao dịch đều được ghi nhận qua ngân hàng hoặc các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt khác. Ngoài ra, điều kiện hoàn thuế cũng được mở rộng: các cơ sở kinh doanh chỉ sản xuất hàng hóa, cung ứng dịch vụ chịu thuế suất 5% nếu có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên trong 12 tháng hoặc 4 quý thì được hoàn thuế. Đây là động thái hỗ trợ rõ rệt cho các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu hoặc ngành đặc thù.

Chính Sách Cho Hộ Kinh Doanh, Cá Nhân: Nâng ngưỡng và E-invoicing

Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, có hai điểm thay đổi đáng chú ý. Từ 01/01/2026, ngưỡng doanh thu không chịu thuế GTGT được nâng từ 100 triệu lên 200 triệu đồng/năm. Các hộ có doanh thu dưới 200 triệu đồng sẽ được miễn cả thuế GTGT và thuế TNCN, giảm đáng kể gánh nặng cho khu vực kinh tế siêu nhỏ.

Mặt khác, từ 01/6/2025, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên trong một số ngành như nhà hàng, khách sạn, siêu thị, bán lẻ, ăn uống… sẽ phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan thuế. Đây là bước chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình e-invoicing thời gian thực, tương tự nhiều nước OECD, nhằm tăng cường minh bạch và chống thất thu.

Định Danh Điện Tử và Hóa Đơn: Cấm sai phạm, siết chặt quản lý

Một trong những thay đổi mang tính nền tảng là việc áp dụng định danh điện tử. Từ 01/7/2025, doanh nghiệp phải sử dụng tài khoản định danh điện tử trên VNeID để kết nối với các hệ thống thông tin hành chính, bao gồm cả hệ thống thuế, thay vì các tài khoản truy cập cổng dịch vụ công cũ. Cùng thời điểm này, việc sử dụng mã số thuế cá nhân sẽ kết thúc, thay bằng mã số định danh cá nhân (số CCCD) theo Thông tư 86/2024/TT-BTC. Điều này buộc các phần mềm kế toán, đặc biệt là module tính lương và khấu trừ thuế TNCN, phải được cập nhật kịp thời.

Nghị định 70/2025 về hóa đơn điện tử (hiệu lực 01/06/2025) cũng đi kèm với các quy định xử phạt mới với khung phạt được nâng mạnh. Việc lập hóa đơn sai thời điểm có thể bị phạt tới 70 triệu đồng, còn hành vi không lập hóa đơn có thể bị phạt tới 80 triệu đồng từ 16/01/2026. Đây là lời cảnh báo rõ ràng về việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hóa đơn điện tử.

🦉 Cú nhận xét: Với những khung phạt nghiêm khắc này, việc quản lý hóa đơn không còn là việc "có thì tốt", mà là "bắt buộc phải chính xác từng giây". Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần đặc biệt chú ý, tránh những sai sót không đáng có.

Chế Độ Kế Toán Doanh Nghiệp: Thay đổi nền tảng

Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, điều chỉnh toàn bộ chế độ kế toán doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp cần rà soát lại hệ thống tài khoản kế toán, các biểu mẫu báo cáo, và quy trình ghi nhận doanh thu – chi phí để đảm bảo phù hợp với quy định mới. Luật Kế toán mới (cập nhật 2026) cùng Nghị định 132/2026/NĐ-CP cũng sẽ sửa đổi, bổ sung quy định về chuẩn mực, chứng từ, lưu trữ. Đây là nỗ lực nhằm tiệm cận IFRS, tăng tính minh bạch và hỗ trợ hội nhập thị trường vốn quốc tế. Các kế toán viên cần chủ động học hỏi và cập nhật kiến thức để tránh lạc hậu.

Thuế Thu Nhập Cá Nhân và Tiêu Thụ Đặc Biệt: Tác động trực tiếp

Một tin vui cho người lao động là Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 đã nâng mức giảm trừ gia cảnh. Theo đó, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm), và mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng. Biểu thuế TNCN lũy tiến từng phần mới cũng sẽ có hiệu lực từ 01/7/2026, được kỳ vọng sẽ giảm gánh nặng cho nhóm thu nhập trung bình. Bạn có thể tự kiểm tra ngay nghĩa vụ thuế TNCN của mình với công cụ tại Cú Thông Thái.

Đối với ngành F&B, Luật Thuế Tiêu Thụ Đặc Biệt 2025 (hiệu lực 01/01/2026) sẽ tăng thuế đối với rượu, bia. Rượu trên 20 độ và bia chịu thuế suất 65%, trong khi rượu dưới 20 độ chịu 35%. Điều này sẽ tác động mạnh đến giá bán lẻ, chuỗi nhà hàng, khách sạn tại các đô thị lớn.

Việt Nam So Với Quốc Tế: Tăng Tốc Số Hóa

So sánh định hướng của Việt Nam với xu hướng quốc tế cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng, thậm chí còn có những bước tiến nhanh chóng ở một số lĩnh vực. Đây là điều đáng mừng, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp và cá nhân trong việc thích nghi.

Ở góc độ chính sách, Việt Nam tương đối tiến nhanh ở hai điểm mấu chốt: (1) mở rộng bắt buộc hóa đơn điện tử đến cả hộ kinh doanh doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm; (2) chuyển sang yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt cho toàn bộ giao dịch muốn khấu trừ VAT. Trong khi đó, nhiều nước vẫn áp dụng ngưỡng giá trị hoặc giai đoạn chuyển tiếp lâu hơn, cho thấy sự quyết liệt và tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong việc hiện đại hóa quản lý thuế.

Tác Động Thực Tế và Bài Học Cho Doanh Nghiệp, Nhà Đầu Tư

Áp lực tuân thủ và lợi ích từ số hóa

Các doanh nghiệp tại các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng – nơi tập trung phần lớn doanh thu thương mại – sẽ chịu áp lực tuân thủ cao nhất. Họ phải nâng cấp phần mềm kế toán, hệ thống ERP để đáp ứng yêu cầu thanh toán không tiền mặt, kết nối VNeID, cập nhật mã số định danh, và chuẩn hóa quy trình phát hành hóa đơn điện tử. Điều này không chỉ là chi phí mà còn là khoản đầu tư cho hiệu quả lâu dài.

Ngược lại, các ngân hàng thương mại (Vietcombank, Techcombank, BIDV, VPBank…) sẽ hưởng lợi lớn khi thanh toán không dùng tiền mặt trở thành điều kiện khấu trừ VAT. Dòng tiền chảy qua hệ thống ngân hàng sẽ tăng mạnh, cung cấp dữ liệu giao dịch phong phú hơn, tạo cơ sở phát triển các sản phẩm tài chính – tín dụng dựa trên dòng tiền thực của doanh nghiệp.

Tận dụng ưu đãi, tối ưu dòng tiền

Đối với hộ kinh doanh, chính sách nâng ngưỡng 200 triệu đồng/năm và miễn VAT/TNCN dưới ngưỡng là một thông điệp hỗ trợ mạnh mẽ cho khu vực siêu nhỏ. Đồng thời, việc siết chặt khu vực hộ/doanh nghiệp vừa phải bằng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền cho thấy sự phân loại rõ ràng, tương đồng với cách một số nước OECD phân loại micro-business và SME. Việc tận dụng chính sách giảm VAT 8% đến cuối 2026, cùng nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh, là cơ hội để tái cấu trúc mô hình kinh doanh, tách/ghép đơn vị, tối ưu dòng tiền sau thuế. Kế hoạch tài chính cần được xem xét lại để tận dụng triệt để các ưu đãi này.

Các yếu tố chi phí khác: Gánh nặng xăng dầu

Ngoài các quy định về thuế, doanh nghiệp và cá nhân còn đối mặt với các yếu tố chi phí khác tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và đời sống. Đơn cử, giá xăng RON 95 tại Việt Nam hiện ở mức 24.150 VND/lít (theo dữ liệu ngày 2026-06-17 từ hệ thống Cú Thông Thái), là một yếu tố cấu thành chi phí vận chuyển, logistics và giá thành sản phẩm. Mặc dù thấp hơn đáng kể so với các nước lân cận như Thái Lan (34.236 VND/lít), Singapore (49.246 VND/lít), Lào (41.346 VND/lít), Trung Quốc (31.075 VND/lít) và Campuchia (30.812 VND/lít), nhưng biến động giá xăng vẫn luôn là một áp lực cần tính toán trong chi phí hoạt động của mọi doanh nghiệp. Việc này cũng ảnh hưởng gián tiếp đến sức mua của người tiêu dùng, đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược giá và quản lý chi phí linh hoạt hơn.

Về năng lực kế toán nội bộ, Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế chế độ kế toán cũ buộc doanh nghiệp phải rà soát lại hệ thống tài khoản, quy trình ghi nhận doanh thu – chi phí, thuế. Họ cũng cần cập nhật hợp đồng, quy trình thanh toán để đảm bảo đủ điều kiện khấu trừ VAT và đầu tư đào tạo kế toán/thuế về các luật mới, tránh rủi ro bị phạt tới 70–80 triệu cho vi phạm hóa đơn.

Bài Học Cho Người Nộp Thuế: 3 Mẹo Tối Ưu Thuế Hợp Pháp

Để đối phó với làn sóng thay đổi này, người nộp thuế không thể đứng yên. Đây là 3 mẹo giúp bạn chủ động hơn:

Kết Luận

Giai đoạn 2025-2026 là một bước ngoặt quan trọng trong hệ thống kế toán và thuế tại Việt Nam, với trọng tâm là số hóa và minh bạch hóa. Các quy định mới không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp và cá nhân chuyên nghiệp hóa hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc chuẩn bị sớm, nắm vững thông tin và chủ động thích nghi là chìa khóa để thành công và tối ưu hóa lợi ích từ những thay đổi này. Đừng để mình bị động trước những con số, hãy chủ động làm chủ chúng.

Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn