Luật 109/2025 là dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, dự kiến có hiệu lực từ 01/01/2026. Thay đổi cốt lõi là đề xuất tăng thuế suất TTĐB đối với mặt hàng xăng từ 10% hiện hành lên mức 12-15% theo lộ trình.

1. Tổng Quan Dự Thảo Luật 109/2025/QH16

Dự thảo Luật 109/2025/QH16, hay Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), đang là tâm điểm chú ý. Hiệu lực dự kiến từ 01/01/2026. Những thay đổi này không phải con số trên giấy, nó tác động trực tiếp đến túi tiền người tiêu dùng và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Hệ sinh thái Cú Kiểm Toán ghi nhận sự quan tâm đặc biệt từ các doanh nghiệp vận tải và sản xuất, những ngành chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Theo chuyên gia Cú Kiểm Toán từ Cú Kiểm Toán.

Bối cảnh ra đời của luật này xuất phát từ hai yêu cầu cấp thiết. Thứ nhất, cam kết của Việt Nam tại COP26 về việc đạt mức phát thải ròng bằng '0' vào năm 2050 đòi hỏi công cụ chính sách mạnh. Tăng thuế với nhiên liệu hóa thạch là bước đi phù hợp xu hướng toàn cầu. Thứ hai, cơ cấu thu ngân sách cần bền vững, đặc biệt khi nguồn thu từ thuế nhập khẩu giảm dần do các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Nội dung cốt lõi của Dự thảo 109/2025 tập trung rà soát và điều chỉnh biểu thuế suất TTĐB. Với xăng dầu, luật mới hướng tới việc dùng thuế như một công cụ điều tiết hành vi tiêu dùng, định hướng sản xuất và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Đây là một sự thay đổi về tư duy chính sách, không đơn thuần là tăng thu.

2. Điểm Mới Cốt Lõi: Thay Đổi Thuế Suất TTĐB Với Xăng

Trọng tâm của Dự thảo Luật 109/2025 là điều chỉnh biểu thuế suất TTĐB, đặc biệt với mặt hàng xăng. Căn cứ Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 27/2008/QH12 (sửa đổi năm 2014), thuế suất hiện hành với xăng là 10%, xăng E5 là 8%, và xăng E10 là 7%. Dự thảo mới đề xuất một lộ trình tăng thuế, giảm thiểu cú sốc cho nền kinh tế nhưng vẫn đạt mục tiêu.

Cụ thể, đề xuất đang được thảo luận là tăng thuế suất đối với xăng khoáng (RON 95, RON 92) từ 10% hiện tại lên mức 12% - 15%. Việc tăng này nhằm để giá xăng Việt Nam phản ánh đúng hơn chi phí ngoại ứng tiêu cực mà nó gây ra cho môi trường và xã hội, như ô nhiễm, tắc nghẽn giao thông. Đối với xăng sinh học E5 và E10, mức thuế suất vẫn sẽ được giữ ở mức ưu đãi hơn để khuyến khích tiêu dùng, nhưng cũng có thể được điều chỉnh tăng nhẹ.

Bảng So Sánh Thuế Suất TTĐB Đối Với Xăng (Dự Kiến)

Sự thay đổi này sẽ tái định hình cấu trúc giá cơ sở của xăng dầu. Hiện tại, giá bán lẻ xăng dầu được cấu thành từ nhiều loại thuế phí: thuế nhập khẩu (nếu có), thuế TTĐB, thuế bảo vệ môi trường, và thuế giá trị gia tăng (VAT). Khi thuế TTĐB tăng, nó sẽ kéo theo giá tính thuế VAT tăng, tạo ra tác động kép lên giá bán lẻ cuối cùng.

3. So Sánh Giá Xăng Việt Nam và Khu Vực

Một trong những luận điểm chính để bảo vệ đề xuất tăng thuế là mặt bằng giá xăng của Việt Nam đang tương đối thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Theo dữ liệu từ GlobalPetrolPrices.com cập nhật gần đây, giá xăng RON 95 của Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm thấp hơn so với các nền kinh tế có trình độ phát triển tương đương hoặc cao hơn.

Ví dụ, giá xăng tại Việt Nam (khoảng 0.95 USD/lít) thấp hơn đáng kể so với Thái Lan (1.25 USD/lít), Philippines (1.28 USD/lít), và đặc biệt là Singapore (2.29 USD/lít). Điều này tạo ra một 'dư địa chính sách', cho phép Chính phủ điều chỉnh tăng thuế mà không gây ra cú sốc quá lớn về giá so với mặt bằng chung khu vực. Việc duy trì giá xăng quá thấp có thể dẫn đến tiêu dùng lãng phí và buôn lậu qua biên giới.

🦉 Cú nhận xét: Việc so sánh giá khu vực là hợp lý, nhưng cần tính đến yếu tố thu nhập bình quân đầu người (GDP per capita). Một mức giá được coi là 'rẻ' ở Singapore có thể là gánh nặng lớn cho người dân Việt Nam. Chính sách cần cân bằng giữa mục tiêu môi trường và an sinh xã hội.

Việc tăng thuế TTĐB sẽ giúp giá xăng Việt Nam tiệm cận hơn với mặt bằng chung, qua đó không chỉ tăng thu ngân sách mà còn gián tiếp khuyến khích người dân và doanh nghiệp tìm kiếm các giải pháp tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường hơn.

4. Tác Động Đến Doanh Nghiệp Vận Tải và Sản Xuất

Doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải logistics và sản xuất, sẽ là đối tượng chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất từ việc tăng thuế TTĐB. Xăng dầu là chi phí đầu vào cốt lõi, chiếm từ 30% đến 40% tổng chi phí hoạt động của một doanh nghiệp vận tải đường bộ. Do đó, bất kỳ sự gia tăng nào về giá xăng cũng sẽ ngay lập tức ảnh hưởng đến biên lợi nhuận.

Đối với ngành vận tải

Các công ty taxi, xe công nghệ, vận tải hàng hóa sẽ phải đối mặt với bài toán khó: hoặc chấp nhận giảm lợi nhuận, hoặc phải tăng giá cước. Việc tăng giá cước có thể làm giảm sức cạnh tranh và nhu cầu của khách hàng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức. Áp lực này sẽ lớn hơn với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng tài chính hạn hẹp.

Đối với ngành sản xuất

Nhiều ngành sản xuất sử dụng máy móc, thiết bị chạy bằng xăng dầu hoặc phụ thuộc lớn vào chi phí logistics để vận chuyển nguyên vật liệu và thành phẩm. Chi phí năng lượng tăng sẽ làm tăng giá thành sản phẩm, giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên cả thị trường nội địa và xuất khẩu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tối ưu hóa quy trình, đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng để giảm thiểu tác động.

5. Người Tiêu Dùng Cá Nhân Chịu Ảnh Hưởng Ra Sao?

Đối với hàng triệu người dân sử dụng xe máy và ô tô làm phương tiện di chuyển hàng ngày, việc tăng thuế xăng đồng nghĩa với việc chi phí sinh hoạt sẽ tăng lên. Một phép tính đơn giản cho thấy, nếu giá xăng tăng thêm 1.000 VNĐ/lít, một người đi xe máy trung bình (tiêu thụ 50 lít/tháng) sẽ phải chi thêm 50.000 VNĐ/tháng. Với người đi ô tô (tiêu thụ 150 lít/tháng), con số này là 150.000 VNĐ/tháng.

Con số này có vẻ không lớn, nhưng nó sẽ tạo ra áp lực lên ngân sách của các gia đình có thu nhập thấp và trung bình. Quan trọng hơn, giá xăng tăng sẽ gây ra 'lạm phát chi phí đẩy'. Chi phí vận chuyển hàng hóa tăng sẽ được các nhà sản xuất và phân phối cộng vào giá bán của hầu hết các mặt hàng tiêu dùng, từ thực phẩm, đồ uống đến hàng may mặc. Do đó, người tiêu dùng sẽ chịu tác động kép: vừa tốn thêm tiền xăng, vừa phải mua hàng hóa với giá cao hơn.

Chính vì vậy, chính sách cần đi kèm với các biện pháp hỗ trợ an sinh xã hội cho các đối tượng dễ bị tổn thương. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng hoặc các loại xe tiết kiệm năng lượng hơn, góp phần giảm ùn tắc và ô nhiễm.

6. Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì Ngay Từ Bây Giờ?

Chờ đến khi luật có hiệu lực mới hành động là quá muộn. Các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kịch bản ứng phó ngay từ bây giờ. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và thậm chí tìm thấy cơ hội trong bối cảnh mới.