Luật Thuế 109/2025/QH16 là một đạo luật mới, dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định về thuế Giá trị gia tăng (GTGT), Thu nhập cá nhân (TNCN) và lần đầu tiên giới thiệu thuế carbon đối với các ngành phát thải cao.

1. Tổng Quan Luật Thuế 109/2025: Bối Cảnh và Mục Tiêu

Luật Thuế 109/2025/QH16, được Quốc hội thông qua trong kỳ họp cuối năm 2024, ra đời trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Thứ nhất, sự bùng nổ của kinh tế số và thương mại điện tử (TMĐT) đã tạo ra những nguồn thu mới nhưng cũng đặt ra thách thức lớn trong việc quản lý thuế. Theo Tổng cục Thống kê (GSO), quy mô kinh tế số Việt Nam đang chiếm khoảng 15% GDP và con số này dự kiến sẽ còn tăng. Thứ hai, cam kết của Việt Nam tại COP26 về việc đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 đòi hỏi phải có những công cụ kinh tế, mà cụ thể ở đây là thuế carbon, để điều tiết hành vi của doanh nghiệp và người dân. Cuối cùng, sau nhiều năm, mức giảm trừ gia cảnh cho thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) đã không còn phù hợp với lạm phát và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Nghiên cứu của chuyên gia Cú Kiểm Toán tại Cú Kiểm Toán cho thấy.

Mục tiêu chính của Luật 109/2025 rất rõ ràng. Một là, chống xói mòn cơ sở thuế, đảm bảo sự công bằng giữa kinh doanh truyền thống và kinh doanh trên nền tảng số. Điều này được thể hiện qua các quy định siết chặt quản lý thuế với sàn TMĐT và các nhà cung cấp dịch vụ số xuyên biên giới. Hai là, sử dụng công cụ thuế để thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững, khuyến khích các ngành kinh tế xanh và giảm phát thải carbon. Ba là, giảm bớt gánh nặng cho người lao động, kích cầu tiêu dùng nội địa thông qua việc điều chỉnh chính sách thuế TNCN. Về cơ bản, đây là nỗ lực của Chính phủ nhằm hiện đại hóa hệ thống thuế, giúp nó theo kịp với thực tiễn kinh tế và các cam kết quốc tế.

2. Bài Học 1: Thuế Carbon Ra Đời - "Cú Sốc" Chi Phí Logistics

Đây có lẽ là điểm mới gây tranh cãi và có tác động sâu rộng nhất trong Luật 109/2025. Lần đầu tiên, Việt Nam sẽ áp dụng thuế carbon, một loại thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào các sản phẩm, hàng hóa khi sản xuất hoặc tiêu thụ gây phát thải khí nhà kính. Giai đoạn đầu, từ 01/01/2026, thuế sẽ áp dụng cho xăng dầu và các ngành công nghiệp nặng như sản xuất xi măng, thép. Căn cứ theo Điều 78 của Luật mới, mức thuế ban đầu được ấn định là 5% trên giá bán trước thuế. Điều này sẽ ngay lập tức làm tăng chi phí đầu vào của hầu hết các doanh nghiệp, đặc biệt là những công ty phụ thuộc vào vận tải.

Để hình dung rõ hơn, hãy nhìn vào giá xăng dầu. Dữ liệu gần đây cho thấy giá xăng RON 95 tại Việt Nam là 24.330 VND/lít, vốn đã thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực. Khi áp thêm 5% thuế carbon, giá bán lẻ sẽ tăng thêm khoảng 1.216 VND/lít. Con số này có vẻ nhỏ, nhưng với một doanh nghiệp vận tải có hàng trăm đầu xe, chi phí nhiên liệu hàng tháng có thể tăng thêm hàng trăm triệu đồng. Anh Nam, khách hàng của tôi, đã nhanh chóng nhận ra vấn đề. Chi phí vận chuyển nguyên vật liệu và giao hàng cho khách của chuỗi F&B của anh sẽ bị đội lên, trực tiếp ảnh hưởng đến biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng.

🦉 Cú nhận xét: Doanh nghiệp cần ngay lập tức rà soát lại định mức chi phí vận chuyển, đàm phán lại hợp đồng với các đối tác logistics, và xem xét các giải pháp thay thế như tối ưu hóa tuyến đường hoặc chuyển đổi sang phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hơn.

So sánh giá xăng và tác động dự kiến của thuế carbon

3. Bài Học 2: Siết Thuế Sàn TMĐT - Dòng Tiền Sẽ Thay Đổi

Một trong những thay đổi lớn nhất nhắm vào kinh tế số là quy định tại Điều 51, Luật 109/2025. Theo đó, các sàn giao dịch TMĐT (như Shopee, Lazada, Tiki) sẽ có trách nhiệm khấu trừ và nộp thuế thay cho các cá nhân kinh doanh trên nền tảng của họ. Hiện tại, theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, các cá nhân này phải tự kê khai và nộp thuế nếu doanh thu trên 100 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, tỷ lệ tuân thủ rất thấp, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước.

Cơ chế mới sẽ hoạt động như sau: Khi một đơn hàng thành công, sàn TMĐT sẽ tự động khấu trừ 1.5% (bao gồm 1% thuế TNCN và 0.5% thuế GTGT) trên tổng doanh thu của người bán trước khi chuyển tiền cho họ. Điều này sẽ tác động mạnh đến dòng tiền của hàng triệu hộ kinh doanh online. Họ sẽ nhận được số tiền ít hơn trước, dù doanh thu không đổi. Đối với các chủ shop, việc quản lý tài chính sẽ trở nên phức tạp hơn. Họ không chỉ cần theo dõi doanh thu, mà còn phải đối soát số thuế đã bị khấu trừ với báo cáo từ sàn TMĐT để đảm bảo tính chính xác.

Chị Hoa, một khách hàng của tôi chuyên bán đồ gia dụng trên Shopee, chia sẻ rằng chị khá hoang mang. Trước đây, chị thường "quên" kê khai một vài khoản doanh thu nhỏ. Nhưng với luật mới, mọi giao dịch đều bị ghi nhận và khấu trừ thuế tự động. "Tôi sẽ phải tính lại giá bán sản phẩm để bù vào phần thuế bị trừ. Nhưng tăng giá thì sợ mất khách," chị nói. Đây là bài toán mà mọi người bán hàng online sẽ phải đối mặt. Bạn có thể sử dụng công cụ tính thuế thương mại điện tử để mô phỏng ngay tác động này đến lợi nhuận của mình.

4. Bài Học 3: Thuế Dịch Vụ Số Xuyên Biên Giới - Google, Facebook Sẽ Tăng Giá?

Nối tiếp nỗ lực quản lý thuế các nhà cung cấp nước ngoài đã được triển khai qua Thông tư 80/2021/TT-BTC, Luật 109/2025 đi một bước xa hơn. Điều 15 của Luật quy định một cách rõ ràng và bắt buộc rằng tất cả các nhà cung cấp dịch vụ số xuyên biên giới (như Google, Facebook, Netflix, Apple) không có cơ sở thường trú tại Việt Nam phải đăng ký, kê khai và nộp thuế GTGT 10% trực tiếp tại Việt Nam thông qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế.

Điểm mới mấu chốt là cơ chế thực thi. Nếu một nhà cung cấp không tuân thủ, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam sẽ được yêu cầu khấu trừ thuế trên các giao dịch thanh toán của người dùng cho các dịch vụ này. Điều này đảm bảo nguồn thu cho nhà nước. Tuy nhiên, hệ quả gần như chắc chắn là các ông lớn công nghệ sẽ "chuyển" chi phí thuế này cho người tiêu dùng cuối cùng. Rất có thể, giá các gói quảng cáo Facebook Ads, Google Ads, hay phí thuê bao Netflix sẽ tăng thêm khoảng 10% trong năm 2026.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các agency marketing và các công ty phụ thuộc vào quảng cáo trực tuyến, đây là một tin không vui. Ngân sách marketing sẽ phải được điều chỉnh tăng lên để duy trì hiệu quả như cũ. Tôi đã khuyên các khách hàng của mình bắt đầu rà soát lại chi phí quảng cáo kỹ thuật số, tìm kiếm các kênh thay thế hiệu quả hơn và chuẩn bị kịch bản cho việc tăng giá dịch vụ. Đây là lúc cần tối ưu hóa từng đồng chi cho quảng cáo.

5. Bài Học 4: Điều Chỉnh Thuế TNCN - Người Lao Động Được Gì?

Đây là điểm sáng được nhiều người lao động mong chờ nhất. Sau nhiều năm giữ nguyên mức giảm trừ gia cảnh theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, Luật 109/2025 đã chính thức nâng mức này để phản ánh đúng hơn chi phí sinh hoạt. Cụ thể, từ kỳ tính thuế năm 2026:

Sự thay đổi này có ý nghĩa rất lớn. Một người lao động có thu nhập 30 triệu đồng/tháng và có 2 người phụ thuộc, trước đây sẽ phải nộp thuế TNCN. Nhưng với luật mới, thu nhập tính thuế của họ sẽ giảm đi đáng kể. Cụ thể, tổng giảm trừ sẽ là 15 triệu (bản thân) + 2 * 6 triệu (người phụ thuộc) = 27 triệu đồng. Thu nhập tính thuế chỉ còn 3 triệu đồng, mức thuế phải nộp sẽ rất thấp. Điều này giúp tăng thu nhập ròng (lương net) cho hàng triệu người lao động, từ đó kích thích tiêu dùng.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cần lưu ý. Phòng kế toán và nhân sự sẽ phải cập nhật lại phần mềm tính lương, điều chỉnh lại cách tính thuế TNCN cho toàn bộ nhân viên. Đây là thời điểm tốt để kiểm tra lại hồ sơ đăng ký người phụ thuộc của nhân viên. Bạn có thể sử dụng công cụ tính lương NET của chúng tôi để so sánh mức lương thực nhận trước và sau khi luật mới có hiệu lực. Việc truyền thông rõ ràng về thay đổi này cho nhân viên cũng rất quan trọng để họ thấy được lợi ích mà mình nhận được.

6. Bài Học 5: Ưu Đãi Thuế TNDN Cho Kinh Tế Xanh

Để cân bằng lại với việc áp thuế carbon, Luật 109/2025 cũng đưa ra một loạt các chính sách ưu đãi thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) hấp dẫn nhằm khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực "xanh" và bền vững. Chương IV của Luật dành riêng để quy định về các ưu đãi này. Cụ thể, các dự án đầu tư vào năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), sản xuất xe điện, xử lý rác thải công nghệ cao, và nông nghiệp hữu cơ sẽ được hưởng các mức ưu đãi đặc biệt.

Các ưu đãi này bao gồm:

Đây là một "cú hích" chính sách cực lớn, tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ rệt cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế xanh. Nó không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính trong giai đoạn đầu tư ban đầu mà còn tăng cường sức hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến phát triển bền vững. Tôi tin rằng, sau khi luật có hiệu lực, dòng vốn FDI vào các ngành này sẽ có sự tăng trưởng đột phá. Các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực liên quan cần nghiên cứu kỹ các điều kiện để được hưởng ưu đãi và chuẩn bị hồ sơ cần thiết ngay từ bây giờ.

7. Timeline Áp Dụng Chi Tiết & Các Mốc Doanh Nghiệp Cần Nhớ

Việc nắm rõ timeline là cực kỳ quan trọng để doanh nghiệp không bị động. Dựa trên dự thảo và thông lệ ban hành văn bản hướng dẫn, tôi đã phác thảo một lộ trình dự kiến mà các doanh nghiệp cần theo dõi sát sao.

Lời khuyên của tôi là đừng đợi đến cuối năm 2025 mới hành động. Việc chuẩn bị nên bắt đầu ngay khi các Nghị định hướng dẫn được ban hành. Việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia tư vấn thuế trong giai đoạn này là vô cùng cần thiết để tránh những sai sót đắt giá sau này. Hãy theo dõi chặt chẽ lịch nộp thuế và các thông báo từ cơ quan thuế.

8. Bài Học Cho Người Nộp Thuế: 3 Mẹo Tiết Kiệm Thuế Hợp Pháp

Đối mặt với thay đổi, chúng ta luôn có thể tìm ra cách tối ưu. Dưới đây là 3 chiến lược hợp pháp mà tôi thường tư vấn cho khách hàng của mình để chuẩn bị cho Luật 109/2025.

1. Tối ưu hóa Giảm trừ Gia cảnh cho Người phụ thuộc

Với mức giảm trừ cho người phụ thuộc tăng lên 6 triệu đồng/tháng, việc đăng ký đầy đủ người phụ thuộc hợp lệ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Hãy rà soát lại ngay! Cha mẹ đã hết tuổi lao động, con cái dưới 18 tuổi, vợ/chồng không có thu nhập... đều có thể là người phụ thuộc. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy xác nhận...) sẽ giúp bạn tiết kiệm được một khoản thuế TNCN đáng kể mỗi tháng. Đừng bỏ lỡ quyền lợi này. Bạn có thể dùng công cụ tính giảm trừ gia cảnh để ước tính số tiền tiết kiệm được.

2. Tái cấu trúc Chi phí Vận hành cho Doanh nghiệp

Thuế carbon sẽ làm tăng chi phí. Thay vì chấp nhận nó, hãy biến nó thành cơ hội để tái cấu trúc. Doanh nghiệp nên thực hiện kiểm toán năng lượng. Chuyển đổi sang sử dụng bóng đèn LED, lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái, hoặc đầu tư vào đội xe điện/xe hybrid. Ban đầu, chi phí đầu tư có thể cao, nhưng về lâu dài, nó không chỉ giúp giảm chi phí nhiên liệu, giảm thuế carbon mà còn có thể giúp doanh nghiệp hưởng các ưu đãi thuế TNDN cho kinh tế xanh. Đây là một khoản đầu tư thông minh.

3. Phân bổ Ngân sách Quảng cáo Thông minh

Khi chi phí quảng cáo trên các nền tảng nước ngoài có thể tăng 10%, doanh nghiệp không nên cắt giảm ngân sách một cách mù quáng. Thay vào đó, hãy đa dạng hóa kênh tiếp thị. Đầu tư nhiều hơn vào SEO (tối ưu hóa công cụ tìm kiếm), content marketing, và xây dựng cộng đồng trên mạng xã hội. Các kênh này có chi phí thấp hơn và mang lại hiệu quả bền vững. Đồng thời, hãy theo dõi sát sao hiệu quả của từng đồng chi cho quảng cáo trả phí để loại bỏ những chiến dịch không hiệu quả, tập trung ngân sách vào những kênh có tỷ suất hoàn vốn (ROI) cao nhất.

9. Kết Luận: Chuẩn Bị Cho Kỷ Nguyên Thuế Mới

Luật Thuế 109/2025/QH16 không chỉ là một văn bản pháp quy mới, nó là tín hiệu cho một kỷ nguyên mới trong quản lý thuế tại Việt Nam - một kỷ nguyên số hóa, minh bạch và hướng tới phát triển bền vững. Sẽ có những thách thức, đặc biệt là chi phí tuân thủ và áp lực lên một số ngành nghề nhất định. Tuy nhiên, cũng có không ít cơ hội cho những ai biết nắm bắt: người lao động được giảm gánh nặng, các doanh nghiệp xanh được ưu đãi, và một sân chơi công bằng hơn được thiết lập.

Lời khuyên cuối cùng của tôi dành cho các chủ doanh nghiệp và kế toán: Đừng sợ hãi sự thay đổi, hãy chủ động đón nhận nó. Bắt đầu nghiên cứu, lên kế hoạch và tìm kiếm sự tư vấn ngay từ hôm nay. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ là chiếc chìa khóa giúp doanh nghiệp của bạn không chỉ vượt qua giai đoạn chuyển đổi một cách suôn sẻ mà còn vươn lên mạnh mẽ hơn trong bối cảnh mới.

Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn để luôn cập nhật và đưa ra quyết định tài chính chính xác nhất.