Quy định kế toán thuế mới giai đoạn 2025–2026 đánh dấu bước ngoặt lớn với sự thay thế Thông tư 200 bằng Thông tư 99, nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng và xóa bỏ cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh. Các thay đổi tập trung vào số hóa thanh toán, minh bạch chi phí và tiệm cận chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS.

1. Tổng Quan Về Những Thay Đổi Chính Sách Thuế Kế Toán 2026

Giai đoạn 2025–2026 đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong hệ thống quản lý tài chính tại Việt Nam. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về con số, mà là cuộc cách mạng số hóa toàn diện nhằm minh bạch hóa dòng tiền và giảm áp lực cho nhóm thu nhập trung bình. Theo các quy định mới, từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, thiết lập một tiêu chuẩn báo cáo tài chính tiệm cận với chuẩn mực quốc tế (IFRS).

Sự thay đổi này mang lại tác động trực tiếp đến mọi đối tượng, từ doanh nghiệp lớn đến hộ kinh doanh cá thể. Dữ liệu từ hệ thống cho thấy, mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế đã được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), tăng khoảng 41% so với ngưỡng 11 triệu đồng của giai đoạn trước. Đây là nỗ lực quan trọng nhằm bảo vệ thu nhập thực tế của người lao động trước áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn.

🦉 Cú nhận xét: Thay đổi lớn nhất không nằm ở con số thuế suất, mà nằm ở "hệ sinh thái số". Việc tích hợp mã số thuế với số định danh cá nhân giúp cơ quan thuế đối chiếu thu nhập và giao dịch ngân hàng theo thời gian thực.

Điểm đáng chú ý khác là sự thay đổi trong tư duy quản lý hộ kinh doanh. Từ ngày 01/01/2026, phương pháp thuế khoán truyền thống sẽ dần bị loại bỏ, thay thế bằng cơ chế tính thuế trên thu nhập thực tế (doanh thu trừ chi phí). Với ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế TNCN tăng từ 200 triệu lên 500 triệu đồng/năm, chính sách này tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh nhỏ tại địa phương như Đồng Tháp hay Nam Định có không gian phát triển, đồng thời khuyến khích việc sử dụng hóa đơn điện tử.

Bên cạnh đó, quy định về thanh toán không dùng tiền mặt đang siết chặt hơn bao giờ hết. Nếu trước đây ngưỡng 20 triệu đồng là "lá chắn" cho các giao dịch tiền mặt, thì nay với Nghị định 320/2025/NĐ-CP, mọi chi phí từ 5 triệu đồng trở lên bắt buộc phải chuyển khoản để được tính vào chi phí hợp lý. Đối với thuế GTGT, ngưỡng này thậm chí bị xóa bỏ hoàn toàn từ 01/07/2025. Bạn có thể tự so sánh thuế 2025 vs 2026 để thấy rõ sự khác biệt trong lộ trình tuân thủ của doanh nghiệp mình.

Sự dịch chuyển này đòi hỏi các kế toán viên và chủ doanh nghiệp phải thay đổi tư duy ghi chép. Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp tránh rủi ro bị loại chi phí khi quyết toán, mà còn là cách để tối ưu hóa dòng tiền trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Hãy cùng Cú Kiểm Toán đi sâu vào từng bước thực hiện cụ thể trong các phần tiếp theo.

2. Bước 1: Cập Nhật Chế Độ Kế Toán Doanh Nghiệp Theo Thông Tư 99

Kể từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong hệ thống kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam. Đây không chỉ là sự thay đổi về tên gọi mà là sự chuyển dịch căn bản về tư duy trình bày tài chính, hướng tới việc tiệm cận các Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Bạn cần bắt đầu ngay việc rà soát hệ thống sổ sách để đảm bảo tính tương thích với quy định mới.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở mẫu báo cáo B01-DN. Thay vì sử dụng tên gọi truyền thống "Bảng cân đối kế toán", doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển sang cấu trúc "Báo cáo tình hình tài chính". Sự thay đổi này nhấn mạnh vào khả năng thanh toán và cơ cấu vốn thực tế thay vì chỉ liệt kê các trạng thái tĩnh của tài sản và nợ phải trả như trước đây. Các kế toán trưởng cần lưu ý rằng, việc phân loại lại các chỉ tiêu tài chính sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách nhà đầu tư và ngân hàng đánh giá sức khỏe doanh nghiệp của bạn.

🦉 Cú nhận xét: Đừng đợi đến cuối năm 2026 mới cập nhật. Hãy thực hiện chuyển đổi dữ liệu ngay từ đầu kỳ kế toán để tránh sai lệch báo cáo. Bạn có thể tự kiểm tra ngay sự khác biệt giữa các chỉ tiêu cũ và mới tại đây.

Dưới đây là checklist các việc cần làm ngay để tuân thủ Thông tư 99:

Việc thay đổi này là bắt buộc, không có ngoại lệ cho các loại hình doanh nghiệp. Nếu bạn vẫn đang loay hoay với các biểu mẫu cũ, rủi ro bị loại chi phí hoặc sai lệch số liệu khi quyết toán thuế là rất cao. Hãy nhớ, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính là "luật chơi" mới mà mọi doanh nghiệp tại Hà Nội, TP.HCM và cả nước phải tuân thủ nghiêm ngặt từ năm tài chính 2026.

3. Bước 2: Thay Đổi Về Thuế Thu Nhập Cá Nhân Và Giảm Trừ Gia Cảnh

Căn cứ Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) có sự điều chỉnh mang tính bước ngoặt nhằm chia sẻ áp lực chi phí sinh hoạt cho người lao động. Thay đổi lớn nhất nằm ở mức giảm trừ gia cảnh, một con số mà bất kỳ ai làm công ăn lương cũng cần cập nhật ngay vào bảng lương của mình. Bạn có thể tự kiểm tra ngay nghĩa vụ thuế của bản thân với các quy định mới này.

Cụ thể, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm. So với mức cũ là 11 triệu đồng/tháng, đây là bước tăng trưởng ấn tượng khoảng 41%. Đồng thời, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc cũng được điều chỉnh lên 6,2 triệu đồng/tháng. Việc nới lỏng hạn mức này giúp thu hẹp đáng kể số lượng cá nhân phải nộp thuế ở các bậc thấp, đặc biệt là nhóm thu nhập trung bình tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM.

Bên cạnh đó, biểu thuế lũy tiến từng phần đã được tinh giản từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Các mức thuế suất mới bao gồm 5%, 10%, 20%, 30% và 35%. Việc rút gọn này không chỉ giúp đơn giản hóa khâu tính toán mà còn làm giảm thuế suất hiệu dụng cho nhiều đối tượng. Các khoản thu nhập vãng lai như trúng thưởng, bản quyền, nhượng quyền hay thừa kế cũng được nâng ngưỡng chịu thuế lên 20 triệu đồng/lần thay vì 10 triệu đồng như trước đây.

🦉 Cú nhận xét: Đừng để con số cũ làm sai lệch kế hoạch tài chính của bạn. Với mức giảm trừ 15,5 triệu đồng, thu nhập chịu thuế của bạn sẽ giảm đi đáng kể, đồng nghĩa với số tiền thuế thực nộp sẽ thấp hơn. Hãy tận dụng công cụ giảm trừ gia cảnh để tối ưu hóa dòng tiền cá nhân ngay hôm nay.

Để dễ dàng hình dung tác động của chính sách mới, chúng ta hãy nhìn vào bảng so sánh dưới đây:

Lưu ý quan trọng: Dù mức giảm trừ tăng cao, người nộp thuế vẫn cần đảm bảo hồ sơ chứng minh người phụ thuộc được cập nhật đầy đủ trên hệ thống thuế điện tử. Việc thiếu sót giấy tờ có thể dẫn đến việc bạn không được hưởng mức giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng, gây thiệt hại trực tiếp đến thu nhập thực nhận sau thuế.

4. Bước 3: Chuyển Dịch Quản Lý Hộ Kinh Doanh Sang Thuế Thực Tế

Từ ngày 01/01/2026, kỷ nguyên "thuế khoán" đối với hộ và cá nhân kinh doanh chính thức khép lại. Căn cứ theo các quy định mới, thay vì nộp một con số cố định dựa trên doanh thu ước tính, bạn sẽ chuyển sang nộp thuế dựa trên thu nhập thực tế. Đây là bước ngoặt lớn giúp minh bạch hóa dòng tiền và công bằng hơn cho người kinh doanh chân chính.

Điểm mấu chốt đầu tiên bạn cần nắm vững là ngưỡng doanh thu không chịu thuế. Theo chính sách mới, mức doanh thu không phải nộp thuế TNCN đã được nâng từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Điều này có nghĩa là hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ tại các địa phương như Đồng Tháp hay Nam Định sẽ được giảm gánh nặng tài chính đáng kể. Bạn có thể tự kiểm tra ngay xem mức doanh thu dự kiến của mình có nằm trong diện được miễn trừ hay không.

🦉 Cú nhận xét: Việc chuyển sang tính thuế trên thu nhập thực tế (Doanh thu - Chi phí) đòi hỏi bạn phải thiết lập hệ thống lưu trữ chứng từ ngay từ bây giờ. Nếu không có hóa đơn chứng từ hợp lệ, cơ quan thuế sẽ có cơ sở để ấn định mức thuế cao hơn dự kiến.

Đối với các hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm, thuế suất sẽ được áp dụng dựa trên lợi nhuận thực tế, thường ở mức 15% hoặc 17%. Để tối ưu hóa, bạn cần thực hiện các bước sau:

Đặc biệt, nếu bạn đang bán hàng trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada hay Tiki, quy định mới yêu cầu các nền tảng này phải khấu trừ và nộp thuế thay cho bạn. Đây là sự thay đổi mang tính hệ thống, giúp bạn giảm bớt gánh nặng kê khai thủ công. Để hiểu rõ hơn về cách các sàn tính thuế, bạn có thể tham khảo thêm tại Thuế Thương Mại Điện Tử.

Dưới đây là bảng so sánh phương thức cũ và mới để bạn dễ hình dung:

Việc chuẩn bị sổ sách kế toán đơn giản ngay từ bây giờ sẽ giúp bạn không bị động khi cơ quan thuế yêu cầu quyết toán. Hãy nhớ, sự minh bạch về con số chính là tấm khiên bảo vệ hộ kinh doanh của bạn trước mọi rủi ro pháp lý.

5. Bước 4: Thiết Lập Quy Trình Thanh Toán Không Tiền Mặt

Kể từ ngày 01/07/2025, theo quy định mới, ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt không còn là con số 20 triệu đồng như trước đây. Mọi chi phí muốn được khấu trừ thuế GTGT đầu vào buộc phải có chứng từ thanh toán qua ngân hàng, bất kể giá trị lớn hay nhỏ. Đây là một bước ngoặt lớn, buộc doanh nghiệp phải thay đổi hoàn toàn thói quen chi tiêu tiền mặt tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM.

Đối với thuế TNDN, căn cứ Nghị định 320/2025/NĐ-CP, các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên bắt buộc phải chuyển khoản mới được tính vào chi phí hợp lý. Nếu bạn vẫn giữ thói quen rút tiền mặt từ quỹ để thanh toán các hóa đơn mua hàng, bạn đang trực tiếp "đốt" lợi nhuận của doanh nghiệp vì cơ quan thuế sẽ loại bỏ các chi phí này khi quyết toán. Hãy tự kiểm tra ngay quy trình kế toán nội bộ của mình để tránh rủi ro bị truy thu thuế.

🦉 Cú nhận xét: Việc tuân thủ thanh toán không tiền mặt không chỉ là yêu cầu hành chính, mà là "tấm khiên" bảo vệ doanh nghiệp trước các đợt thanh tra thuế tự động hóa trong tương lai.

Để tối ưu hóa quy trình này, doanh nghiệp cần thực hiện 3 hành động cụ thể sau đây:

Việc chuyển dịch sang thanh toán không tiền mặt 100% giúp doanh nghiệp dễ dàng khớp nối dữ liệu giữa hóa đơn điện tử và dòng tiền ngân hàng. Bạn có thể sử dụng công nghệ OCR để kiểm soát hóa đơn nhằm đảm bảo mọi chứng từ đều hợp lệ trước khi bấm nút thanh toán. Hãy nhớ, sự minh bạch trong dòng tiền chính là chìa khóa để vận hành doanh nghiệp bền vững trong giai đoạn 2026.

6. Bài Học Cho Người Nộp Thuế: 3 Mẹo Tiết Kiệm Thuế Hợp Pháp

Việc nắm vững các thay đổi từ năm 2026 không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa dòng tiền. Dưới đây là 3 chiến lược thực tế giúp cá nhân và doanh nghiệp tối ưu nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp.

🦉 Cú nhận xét: Tiết kiệm thuế không phải là trốn thuế. Đó là việc tận dụng tối đa các quyền lợi mà Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã quy định để giảm bớt gánh nặng tài chính.

Mẹo 1: Tối ưu hóa hồ sơ giảm trừ gia cảnh. Với mức giảm trừ bản thân tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng và người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng, bạn cần rà soát lại toàn bộ hồ sơ đăng ký người phụ thuộc. Theo quy định mới, hãy đảm bảo các chứng từ chứng minh mối quan hệ và thu nhập của người phụ thuộc được cập nhật đầy đủ trên hệ thống thuế điện tử. Bạn có thể tự kiểm tra ngay mức giảm trừ tối đa mình được hưởng để tránh nộp thừa thuế TNCN.

Mẹo 2: Chuyển dịch sang phương pháp kê khai thu nhập thực tế (đối với hộ kinh doanh). Từ 01/01/2026, cơ chế thuế khoán bị bãi bỏ. Thay vì lo lắng về việc bị áp thuế khoán cao, các hộ kinh doanh nên chủ động thiết lập hệ thống sổ sách kế toán đơn giản để ghi nhận doanh thu và chi phí thực tế. Khi chứng minh được chi phí hợp lý, thuế suất 15% hoặc 17% trên thu nhập ròng thường sẽ thấp hơn nhiều so với mức khoán cũ. Bạn có thể sử dụng công cụ tính thuế hộ kinh doanh để so sánh lợi ích giữa hai phương pháp.

Mẹo 3: Chuẩn hóa quy trình thanh toán không tiền mặt. Đây là quy tắc vàng cho mọi doanh nghiệp từ năm 2026. Mọi khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên nếu không có chứng từ chuyển khoản ngân hàng sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Đối với thuế GTGT, ngưỡng này thậm chí còn nghiêm ngặt hơn khi yêu cầu thanh toán không tiền mặt cho mọi hóa đơn để được khấu trừ. Hãy xây dựng thói quen giao dịch qua tài khoản ngân hàng doanh nghiệp cho mọi khoản chi phí đầu vào dù là nhỏ nhất.

Thực hiện đúng 3 bước trên sẽ giúp bạn kiểm soát hoàn toàn nghĩa vụ thuế của mình. Đừng quên rằng việc quản lý chứng từ là yếu tố sống còn để bảo vệ quyền lợi tài chính của bản thân trước cơ quan thuế.

7. Kết Luận Và Lộ Trình Chuẩn Bị Cho Doanh Nghiệp

Giai đoạn 2025–2026 không chỉ là thời điểm chuyển giao các văn bản pháp quy, mà còn là cuộc "đại tu" toàn diện hệ thống quản lý tài chính tại Việt Nam. Việc thay thế Thông tư 200 bằng Thông tư 99/2025/TT-BTC, cùng với việc siết chặt thanh toán không tiền mặt cho các chi phí từ 5 triệu đồng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tính minh bạch. Bạn không thể tiếp tục vận hành theo thói quen cũ khi cơ quan thuế đã tích hợp mã số thuế với dữ liệu định danh cá nhân và hệ thống ngân hàng.

🦉 Cú nhận xét: Sự thay đổi về giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân là một tín hiệu tích cực, giúp người lao động giữ lại nhiều thu nhập hơn. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không chuẩn hóa quy trình kế toán, rủi ro bị loại chi phí thuế TNDN sẽ cao hơn bao giờ hết.

Để thích nghi, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần thực hiện lộ trình 3 bước ngay từ bây giờ. Đầu tiên, hãy rà soát lại toàn bộ hệ thống chứng từ và quy trình thanh toán. Mọi giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên phải bắt buộc qua ngân hàng để đảm bảo chi phí được trừ. Thứ hai, hãy cập nhật phần mềm kế toán theo chuẩn "Báo cáo tình hình tài chính" mới thay vì "Bảng cân đối kế toán" truyền thống. Cuối cùng, đối với hộ kinh doanh, việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai thu nhập thực tế là bắt buộc trước ngày 01/01/2026. Bạn có thể so sánh thuế 2025 vs 2026 để thấy rõ sự khác biệt trong nghĩa vụ tài chính của đơn vị mình.

Dưới đây là bảng lộ trình chuẩn bị mà các đơn vị cần bám sát để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có:

Việc chủ động cập nhật kiến thức về chính sách thuế mới chính là cách tốt nhất để bảo vệ lợi nhuận của doanh nghiệp. Đừng để những sai sót nhỏ trong quản lý hóa đơn làm ảnh hưởng đến dòng tiền của bạn. Hãy luôn bám sát các thông tư mới nhất để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp. Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn để kiểm tra ngay tình trạng thuế hiện tại của bạn.