Quy tắc Basel: Những Luật Ngầm Cai Trị Ví Tiền Của Bạn

Không có biểu tình, cũng chẳng có cuộc bỏ phiếu nào trong nghị viện, chỉ có một nhóm đàn ông mặc vest, họp kín ở Thụy Sĩ. Và những cuộc họp này đã tạo ra những đạo luật tài chính quyền lực nhất Trái Đất, trong đó có Quy tắc Basel. Chúng quyết định ngân hàng của bạn được phép cho vay bao nhiêu, được phép liều lĩnh đến mức nào, và phải giữ bao nhiêu tiền thật trong két để phòng khi “trời sập”.

Hầu hết mọi người chưa bao giờ nghe nói về quy tắc Basel, nhưng chính những quy tắc này đang âm thầm điều khiển dòng tiền của cả thế giới, từ phố Wall cho đến tiệm phở đầu ngõ. Hãy cùng Cú Thông Thái đến với lịch sử tài chính – nơi tiền bạc, quyền lực và lịch sử va chạm nhau.

1. Định nghĩa lại về quy tắc Basel

Hiệp ước Basel (quy tắc Basel) thực chất không phải là một văn bản luật quốc tế cứng nhắc mà có thể hình dung đơn giản như “luật giao thông” của thế giới tài chính. Nó là một tập hợp các quy định và tiêu chuẩn để giám sát hoạt động của các ngân hàng và giúp bảo vệ hệ thống tài chính toàn cầu.

Điểm đặc biệt của hiệp ước này là nó không có lực lượng cảnh sát hay tòa án để bắt bớ hay bỏ tù những ai không tuân thủ. Nó hoạt động dựa trên nguyên tắc tự nguyện tham gia vào một sân chơi chung hơn là sự cưỡng chế bằng vũ lực pháp lý.

Trong hệ thống tài chính này, khi vận hành một ngân hàng để đảm bảo an toàn cho chính mình và người khác, bạn buộc phải tuân thủ “tỷ lệ an toàn vốn”. Đồng thời, đảm bảo có lượng dự trữ bắt buộc để bảo vệ trong trường hợp rủi ro.

Nếu một ngân hàng cố tình phớt lờ các quy tắc an toàn này, các ngân hàng khác và tổ chức quốc tế sẽ ngay lập tức e ngại và xa lánh. Sẽ không ai dám hợp tác hay cho vay tiền bảo hiểm. Hậu quả là ngân hàng đó sẽ bị cô lập hoàn toàn khỏi dòng chảy vốn toàn cầu và tự sụp đổ vì mất uy tín.

Đứng sau bộ quy tắc quyền lực này là Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS), đặt trụ sở tại Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Đây được mệnh danh là “Ngân hàng Trung ương của các Ngân hàng Trung ương”. Tổ chức này hoạt động rất kín tiếng, trung lập, nhưng lại nắm giữ quyền lực mềm tối thượng, thiết lập nên luật chơi mà bất kỳ ai muốn tồn tại trong giới tài chính quốc tế đều phải tuân theo.

2. Hành trình của quy tắc Basel 

Nguồn gốc ra đời của Basel: Cú phá sản lệch múi giờ (1974)

Tại Đức có một ngân hàng tên là Herstatt Bank. Tuy không quá lớn, nhưng họ rất “máu” trong mảng buôn bán ngoại tệ. Vào một ngày tháng 6 đẹp trời, các ngân hàng ở Mỹ thực hiện chuyển một khoản tiền khổng lồ (hàng triệu USD) cho Herstatt vào buổi sáng theo giờ Mỹ (lúc này ở Đức là buổi chiều). Theo quy luật, Herstatt nhận được USD thì phải chuyển lại đồng Mark Đức cho phía Mỹ. 

Và lúc này vấn đề nằm ở chênh lệch múi giờ. Khi ngân hàng ở Đức đóng cửa thì phía Mỹ mới mở cửa. Nhưng đúng vào cái “khe hở” thời gian đó – khi tiền USD đã vào túi Herstatt nhưng tiền Mark chưa kịp đi ra – chính phủ Đức đột ngột tuyên bố: Herstatt phá sản! Đóng cửa mọi giao dịch!

Điều này, nó giống như bạn mua hàng online, đã chuyển khoản xong xuôi, nhưng shop bỗng nhiên bốc hơi trước khi kịp ship hàng. Cả thế giới hoảng loạn. Các ngân hàng Mỹ ngừng mọi giao dịch với châu Âu vì sợ bị mất tiền oan. Hệ thống thanh toán toàn cầu bị đóng băng.

Lúc này, các ông trùm tài chính nhận ra một sự thật đáng sợ: Tiền thì đi xuyên biên giới trong tích tắc, nhưng luật lệ thì bị kẹt ở biên giới quốc gia. Nếu không có một “Luật giao thông chung” cho cả thế giới, tai nạn kiểu Herstatt sẽ nhấn chìm cả nền kinh tế. Thế là họ kéo nhau về thành phố Basel (Thụy Sĩ) để họp, và Basel I ra đời.

Quy tắc Basel I (1988): Cây thước kẻ đầu tiên

Sau hơn một thập kỷ tranh luận, năm 1988, Hiệp ước Basel I ra đời. Mục tiêu của nó là trả lời câu hỏi: “Một ngân hàng cần có bao nhiêu tiền vốn để không bị sập?”. Sau nhiều lần bàn bạc, các ông trùm tài chính đã thống nhất và cho ra đời quy tắc “con số 8 thần thánh”.

Quy tắc “Con số 8 thần thánh”

Quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%. Hiểu đơn giản, thế này: Nếu ngân hàng muốn cho khách vay 100 đồng, thì trong két của ngân hàng phải có ít nhất 8 đồng là tiền của chính họ (vốn chủ sở hữu). 92 đồng còn lại có thể là tiền huy động của dân. 8 đồng này là “tấm đệm giảm xóc”. Nếu khách hàng bùng nợ 5 đồng, ngân hàng lấy tiền túi 8 đồng ra bù, vẫn còn dư 3 đồng, và quan trọng nhất là không làm mất tiền gửi của dân.

Tuy nhiên, sau một thời gian thực thi, Basel I bắt đầu xuất hiện những lỗ hổng khi phân loại rủi ro. Hãy tưởng tượng Basel I giống như một người quản lý kho, ông ta phân loại khách hàng đến vay tiền của ngân hàng vào 3 cái giỏ khác nhau. Quy tắc của ông ta lại cứng nhắc, thiếu sự linh hoạt.

• Giỏ “VIP”: Chính phủ (Rủi ro 0%)

Basel I tin rằng Chính phủ không bao giờ quỵt nợ. Nhưng trên thực tế nếu ngân hàng lấy tiền đi mua Trái phiếu Chính phủ, họ được coi là “an toàn tuyệt đối”. Họ không cần phải trích ra dù chỉ một đồng tiền túi để làm bảo hiểm (vốn đệm).

Ví dụ: Ngân hàng bỏ 100 đồng mua trái phiếu, vốn đệm cần giữ lại: 0 đồng. (Toàn bộ vốn được mang đi sinh lời, quá hời!).

• Giỏ “Bình dân”: Người mua nhà (Rủi ro 50%)

Basel I cho rằng người dân mua nhà thường trả nợ nghiêm túc (vì sợ mất nhà), nên rủi ro chỉ bằng một nửa doanh nghiệp. Song, ngân hàng cho vay mua nhà thì chỉ cần giữ một nửa số vốn đệm so với mức tiêu chuẩn.

Ví dụ: Cho vay 100 đồng mua nhà, phải “giam” lại một khoản vốn nhỏ tương ứng mức rủi ro 50%.

• Giỏ “Nguy hiểm”: Doanh nghiệp (Rủi ro 100%)

Đây là điểm ngây thơ nhất. Basel I coi tất cả doanh nghiệp như nhau. Một tập đoàn khổng lồ uy tín cũng bị đánh đồng rủi ro ngang với một công ty khởi nghiệp tí hon vừa thành lập hôm qua. Cả hai đều bị cho rằng có rủi ro 100%.

Ví dụ: Cho doanh nghiệp vay 100 đồng, ngân hàng buộc phải lấy 8 đồng tiền túi cất vào két sắt, không được dùng để đầu tư, gọi là “vốn chết”.

Hệ quả là gì?

Quy định này chẳng khác nào bảo với các ngân hàng: “Cho doanh nghiệp vay thì tốn kém và phải đặt cọc nhiều, còn cho Chính phủ vay thì miễn phí đặt cọc”.

Đương nhiên, các ngân hàng sẽ chọn việc nhẹ nhàng: Họ lười cho doanh nghiệp sản xuất vay vốn, mà đổ xô đi mua Trái phiếu Chính phủ. Dòng tiền thay vì đi vào sản xuất kinh doanh, lại chảy ngược về túi Nhà nước.

Quy tắc Basel II (2004): Khi “Cáo” được giao trông chuồng gà

Đến những năm 2000, thế giới tài chính đã trở nên quá phức tạp với đủ loại công cụ phái sinh ma thuật, khiến quy định cũ (Basel I) trở nên lỗi thời như chiếc điện thoại cục gạch. Basel II ra đời với vẻ ngoài rất “khoa học” và hiện đại, nhưng lại mắc một sai lầm nghiêm trọng trong tư duy quản lý.

Sai lầm chí mạng khi giao quyền “tự chấm điểm”

Thay vì áp đặt một quy tắc cứng nhắc như trước, Basel II cho phép các ngân hàng lớn được sử dụng “mô hình nội bộ” để tự tính toán xem mình đang chịu rủi ro bao nhiêu.

Hãy tưởng tượng điều này giống hệt việc giáo viên phát bài kiểm tra rồi bảo học sinh: “Các em làm xong thì tự chấm điểm cho mình nhé, thầy tin tưởng các em”. Đương nhiên, không học sinh nào chấm mình điểm kém cả. Thế nên, điểm 10 sẽ tràn lan khắp lớp.

Việc được trao quyền tự quyết, các ngân hàng đã thuê những thiên tài toán học về để “xào nấu” số liệu. Họ dùng các thuật toán phức tạp để “phù phép” những tài sản rác rưởi, đầy rủi ro (như các khoản nợ xấu, trái phiếu thế chấp dưới chuẩn) thành những tài sản an toàn tuyệt đối (điểm chuẩn AAA).

Hậu quả ra sao?

Vì tự chấm mình là “an toàn”, các ngân hàng được phép giữ lại rất ít vốn đệm (tiền dự phòng). Họ thoải mái đem hết tiền đi cho vay vô tội vạ để kiếm lời. Khi bong bóng bất động sản vỡ năm 2008, sự thật phơi bày: Những “tài sản an toàn” kia thực chất là bom nổ chậm. Vì giữ quá ít vốn dự phòng, các ngân hàng không có gì để đỡ đòn. Hệ thống tài chính toàn cầu sụp đổ chỉ vì tin vào những bài kiểm tra do “học sinh” tự chấm.

Quy tắc Basel III (2010) & Basel IV: Vá víu và Siết chặt

Sau khi để các ngân hàng “tự tung tự tác” gây ra khủng hoảng tài chính năm 2008, các nhà quản lý quốc tế đã quay lại bàn họp với tâm thế của những người “sửa sai”. Lần này, họ không còn tin vào lương tâm hay sự tự giác của các ngân hàng nữa. Một bộ luật thép mới ra đời với 3 “gọng kìm” chính:

•  Chỉ chấp nhận “Tiền tươi thóc thật”

Trước đây, các ngân hàng thường dùng nhiều loại tài sản ảo hoặc mập mờ để khai khống là vốn dự phòng. Nhưng quy tắc Basel mới đã dứt khoát nói “Không!”. Vốn dự phòng bắt buộc phải là những tài sản chất lượng nhất (như tiền mặt, cổ phiếu phổ thông).

Giống như khi bạn đi đánh bài, sòng bài yêu cầu bạn phải đặt tiền mặt lên bàn. Bạn không được phép đặt cược bằng chìa khóa xe, giấy nợ hay những thứ khó quy đổi. Cứ có tiền tươi thì mới được chơi.

•  Cấm chiêu trò “tay không bắt giặc” (Tỷ lệ đòn bẩy)

Đây là cái phanh để ngăn lòng tham của ngân hàng. Trước năm 2008, nhiều ngân hàng chỉ có 1 đồng vốn nhưng lại vay mượn tới 30-40 đồng để đi đầu tư mạo hiểm. Lãi thì họ hưởng, lỗ thì sập tiệm. Basel mới đã đặt ra một cái “trần” giới hạn. Ngân hàng không được phép vay mượn quá nhiều so với số vốn tự có. Muốn làm lớn thì phải bỏ vốn lớn, không được phép dùng toàn tiền của người khác để đánh cược rủi ro.

•  Bài kiểm tra sinh tồn “30 ngày đêm” (LCR)

Đây là quy định khắc nghiệt nhất nhưng an toàn nhất. Quy tắc Basel đặt ra một kịch bản giả định: “Nếu ngày mai thị trường sụp đổ, không ai cho vay tiền, người dân hoảng loạn xếp hàng rút tiền ồ ạt, thì ngân hàng có trụ được không?”

Ngân hàng bắt buộc phải trữ sẵn một kho “lương khô” (tiền mặt, trái phiếu chính phủ Mỹ…) đủ để sống sót qua 30 ngày căng thẳng nhất mà không cần ai cứu. Nó giống như một chiếc phao cứu sinh luôn được bơm căng, đảm bảo ngân hàng không bị đuối nước ngay khi cơn bão ập đến.

Nhờ những quy định này, hệ thống ngân hàng hiện nay giống như một chiếc xe bọc thép: Cứng cáp hơn, khó bị phá hủy hơn. Tuy nhiên, nhược điểm là bộ máy vận hành trở nên cực kỳ nặng nề. Các quy định biến thành một mê cung các công thức toán học phức tạp đến mức chỉ những chuyên gia trong nghề mới hiểu nổi, còn người ngoài nhìn vào chỉ thấy một ma trận những con số.

Dưới đây là bảng tóm tắt lịch sử và hành trình của Hiệp ước Basel:

Giai đoạn	Nguyên nhân	Cơ chế	Lỗ hổng
Sự cố Herstatt 1974	Rủi ro lệch múi giờ: Ngân hàng Herstatt (Đức) phá sản khi tiền từ Mỹ đã chuyển đi nhưng tiền từ Đức chưa về, hệ thống thanh toán toàn cầu tê liệt.	Thành lập Ủy ban Basel để tạo ra “Luật giao thông chung” cho dòng tiền xuyên biên giới	Nhận ra sự thật: Tiền đi toàn cầu nhưng luật lệ bị kẹt ở biên giới quốc gia.
Basel I	Cần một thước đo chung để trả lời câu hỏi: “Ngân hàng cần bao nhiêu vốn để không sập?”	Quy tắc số 8 thần thánh: Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%, phân loại rủi ro theo “giỏ”: Chính phủ: 0% (Miễn vốn đệm), nhà ở: 50%, doanh nghiệp: 100%.	Tư duy ngây thơ: Khuyến khích ngân hàng đổ tiền mua Trái phiếu Chính phủ (để không tốn vốn) thay vì cho doanh nghiệp vay. Vốn chảy vào Nhà nước, doanh nghiệp “đói” vốn.
Basel II	Tài chính phái sinh bùng nổ, Basel I quá thô sơ và cứng nhắc.	Mô hình nội bộ (Internal Models): Cho phép ngân hàng lớn tự tính toán mức độ rủi ro của mình (như học sinh tự chấm điểm)	Ngân hàng dùng toán học để “phù phép” tài sản rác thành an toàn để giữ ít vốn dự phòng, gây ra Khủng hoảng 2008.
Basel III & IV	Hậu quả của khủng hoảng 2008. Mất niềm tin vào “lương tâm” ngân hàng.	Kỷ luật thép: Vốn xịn: Chỉ tính tiền mặt/cổ phiếu thật; chống đòn bẩy: cấm vay mượn quá đà.; LCR (30 ngày): Phải trữ đủ “lương khô” để sống sót qua 30 ngày khủng hoảng.	An toàn nhưng Rối rắm: Biến ngân hàng thành “xe bọc thép” khó phá hủy nhưng bộ máy cồng kềnh; công thức toán học quá phức tạp, ngân hàng nhỏ khó đáp ứng.

3. Phân tích chuyên sâu về quy tắc Basel: Quyền lực mềm và sự trừng phạt thầm lặng

Bạn có thể thắc mắc: “Ủa, Basel đâu phải luật, sao ai cũng phải nghe?” Câu trả lời nằm ở một từ: Uy tín (Reputation).

Trong tài chính, uy tín là tiền. Một ngân hàng (hoặc một quốc gia) không tuân thủ quy tắc Basel, thì các ngân hàng quốc tế lớn (JP Morgan, Citibank) sẽ cắt quan hệ, không cho vay, không cho thanh toán quốc tế, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm (Moody’s, S&P) sẽ hạ bậc tín nhiệm, lãi suất vay vốn nước ngoài sẽ tăng vọt.

Đó là sự trừng phạt thầm lặng nhưng đáng sợ. Các quốc gia nhỏ, đang phát triển không có lựa chọn nào khác ngoài việc chạy theo tiêu chuẩn mà các ông lớn ở Thụy Sĩ đặt ra. Basel không phải là luật, nó là đòn bẩy.

Và cái giá phải trả là sự bất bình đẳng.

• Sự phân chia giai cấp: Các nước giàu (G10) áp dụng Basel IV. Các nước nghèo vẫn loay hoay với Basel I hoặc II.
• “Thủ tiêu” ngân hàng nhỏ: Để tuân thủ Basel III/IV, cần cả một đội quân luật sư, chuyên gia phân tích dữ liệu và hệ thống máy tính đắt tiền. Ngân hàng lớn (Big Banks) làm được, nhưng ngân hàng địa phương nhỏ lẻ thì không. Kết quả: Ngân hàng nhỏ phá sản hoặc bị thâu tóm. Basel vô tình làm cho các ngân hàng “Too big to fail” ngày càng to hơn.

4. Quy tắc Basel ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào? 

Mặc dù hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có những bước tiến dài, nhưng chúng ta vẫn đang ở giai đoạn “quá độ”.

Từ quy tắc Basel II đến Basel III: Cuộc chạy đua không cân sức

Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN, hạn chót để các ngân hàng thương mại hoàn thành Basel II là ngày 01/01/2020. Đến nay, đa số các ngân hàng tại Việt Nam đã hoàn thành “bài thi” này.

Tuy nhiên, một nhóm “tinh hoa” đã không dừng lại ở đó. Họ tự nguyện áp dụng Basel III dù chưa bị ép buộc. Những cái tên đầu tiên công bố hoàn thành hoặc áp dụng một phần các chuẩn mực Basel III bao gồm: Vietcombank (VCB), Techcombank (TCB), VPBank (VPB), MB, ACB, TPBank, VIB, HDBank, SeABank, Nam A Bank, OCB…

Tại sao phải “vội vã” lên đời Basel III?

Không ai muốn làm việc khó nếu không có lợi ích. Các ngân hàng Việt Nam đua nhau áp dụng Basel III vì 3 lợi ích “tiền tươi thóc thật”:

• Săn vốn ngoại giá rẻ: Để vay được những khoản vay hợp vốn quốc tế (Syndicated loans) trị giá hàng trăm triệu USD từ các định chế tài chính nước ngoài, “chứng chỉ Basel III” là tấm vé thông hành hạng VIP. Nó chứng minh ngân hàng này an toàn, quản trị rủi ro đẳng cấp quốc tế. Nhờ đó, lãi suất vay vốn nước ngoài sẽ thấp hơn.
• Nâng định giá cổ phiếu: Các quỹ ngoại lớn (như Dragon Capital, Pyn Elite Fund…) luôn ưu tiên rót tiền vào các ngân hàng có chuẩn quản trị rủi ro cao nhất. Basel III là bộ lọc để họ chọn “hàng xịn”.
• Ưu đãi từ Ngân hàng Nhà nước: NHNN thường có cơ chế “thưởng” cho các ngân hàng tuân thủ tốt Basel bằng cách nới room tín dụng (hạn mức cho vay) rộng rãi hơn so với các ngân hàng yếu kém.

“Gọng kìm” Bất động sản: Tại sao vay mua đất ngày càng khó?

Đây là phần liên quan trực tiếp đến túi tiền của nhiều người. Tại sao ngân hàng lại “khó ở” với bất động sản (BĐS)? Câu trả lời nằm ở Trọng số rủi ro (Risk Weight) trong Basel.

Theo chuẩn quy tắc Basel và các quy định của NHNN (như Thông tư 22/2019/TT-NHNN sửa đổi):

• Cho vay sản xuất kinh doanh: Hệ số rủi ro thường quanh mức 100%.
• Cho vay mua nhà ở xã hội/nhà giá trị thấp: Hệ số rủi ro thấp (~50%).
• Cho vay kinh doanh BĐS (dự án, đầu cơ, căn hộ cao cấp): Hệ số rủi ro bị đẩy lên cực cao, có thể là 200% hoặc thậm chí 250%.

Ví dụ dễ hiểu:

• Nếu ngân hàng cho vay 100 tỷ vào sản xuất: Họ chỉ cần trích lập vốn đệm cho rủi ro 100 tỷ.
• Nếu ngân hàng cho vay 100 tỷ vào dự án BĐS cao cấp: Họ phải tính rủi ro như thể đang cho vay 200-250 tỷ. Điều này “ngốn” rất nhiều vốn tự có của ngân hàng (Vốn cấp 1). Vì vốn có hạn, ngân hàng buộc phải hạn chế cho vay BĐS để dành “room” cho các lĩnh vực khác ít tốn vốn hơn.

Hơn nữa, Basel III còn áp dụng chỉ số LCR (Tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản) và yêu cầu giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn. Vay mua nhà, đất thường là vay dài hạn (10-20 năm), tiền gửi của dân thường là ngắn hạn (1-12 tháng). Sự chênh lệch này (Lấy ngắn nuôi dài) bị Basel III kiểm soát rất gắt gao.

Sự khó tính của ngân hàng thời gian qua không phải là “làm mình làm mẩy”, mà là sự tuân thủ bắt buộc để không bị văng ra khỏi đường đua quốc tế. Bất động sản, vốn là lĩnh vực rủi ro cao và thanh khoản kém khi thị trường đóng băng, chính là đối tượng đầu tiên bị Basel “tuýt còi” để bảo vệ an toàn cho cả hệ thống.

>> Xem thêm: Dấu hiệu bong bóng bất động sản Việt Nam: Liệu có vỡ tung?

Kết luận

Quy tắc Basel sinh ra để làm cho ngân hàng an toàn hơn. Nhưng trớ trêu thay, nó lại tạo ra một loại rủi ro mới: Sự đồng nhất (Uniformity). Khi tất cả các ngân hàng trên thế giới đều dùng chung một công thức đo lường rủi ro, đều phản ứng giống hệt nhau trước một tín hiệu thị trường, thì “an toàn” biến thành “cộng hưởng”. Khi một quân domino đổ, tất cả sẽ đổ theo cùng một hướng vì bộ não của chúng được lập trình giống nhau.

Basel đã thay thế sự phán đoán của con người bằng các mô hình toán học. Nó biến thế giới tài chính hỗn loạn thành những bảng tính Excel gọn gàng. Nhưng Excel không biết sợ hãi, không biết tham lam, và không biết dự đoán những cú sốc từ lòng người.

Lần khủng hoảng tới sẽ không đến từ những gì Basel dự báo. Nó luôn đến từ điểm mù. Nhưng khi nó đến, hãy tin rằng những người đàn ông mặc vest ở Thụy Sĩ sẽ lại họp, và Basel V sẽ ra đời. Trò chơi vẫn tiếp tục, chỉ là luật chơi ngày càng dày thêm mà thôi.

Download App Cú Thông Thái giúp Tích sản nhẹ nhàng – Kết quả huy hoàng ở đây:

• Link web: https://app.sstock.com.vn 
• CH Play/Android: TẠI ĐÂY
• iOS/App Store: TẠI ĐÂY
• Hướng dẫn dùng app: TẠI ĐÂY 

FAQ

1. Basel III/IV có ngăn chặn được khủng hoảng kinh tế trong tương lai không?

Không ai dám chắc chắn. Basel giống như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm và lắp túi khí xịn cho xe hơi. Nó giúp giảm thương vong khi tai nạn xảy ra, giúp ngân hàng có thêm “lớp mỡ” để chịu đòn. Nhưng nó không thể ngăn tài xế (các ngân hàng) lái xe ẩu hoặc ngăn đường trơn trượt (cú sốc kinh tế vĩ mô). Lịch sử cho thấy rủi ro luôn tìm cách lách qua các quy định để bùng phát ở một hình thái mới.

2. Tại sao ngân hàng lại thích mua Trái phiếu Chính phủ hơn là cho doanh nghiệp nhỏ vay?

Do quy định của Basel. Trái phiếu Chính phủ thường được gán hệ số rủi ro là 0%. Nghĩa là ngân hàng mua 100 đồng trái phiếu thì không cần trích lập đồng vốn nào để dự phòng. Trong khi đó, cho doanh nghiệp nhỏ (SME) vay thì rủi ro cao (có thể là 75% – 100%), buộc ngân hàng phải giam vốn của mình lại. Vì lợi nhuận và hiệu quả sử dụng vốn, dòng tiền tự động chảy vào nơi ít bị ràng buộc nhất.

3. Người dân gửi tiền có cần quan tâm ngân hàng mình gửi có đạt chuẩn Basel không?

Có! Dù ở Việt Nam đã có Bảo hiểm tiền gửi, nhưng một ngân hàng đạt chuẩn Basel II hoặc III (được công bố trong báo cáo thường niên) chứng tỏ họ có sức khỏe tài chính tốt, quản trị rủi ro bài bản và có đủ tiền đệm để trả lại cho bạn nếu kinh tế gặp khó khăn. Gửi tiền ở những ngân hàng này an tâm hơn nhiều so với những ngân hàng yếu kém đang trong diện tái cơ cấu.