Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là khoản tiền mà người có thu nhập phải trích nộp một phần từ tiền lương, tiền công hoặc các nguồn thu khác vào ngân sách Nhà nước. Căn cứ Luật Thuế TNCN, mức thuế này được tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần, áp dụng sau khi đã trừ các khoản giảm trừ gia cảnh.

30 giây. Nhập lương. Bấm nút. Biết ngay mình có phải đóng thuế không. Đơn giản vậy thôi, nhưng con số thu nhập ròng còn lại trong túi bạn sau khi trừ thuế TNCN mới là thứ quyết định mức sống thực tế. Dữ liệu lũy kế cho thấy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã liên tục leo thang, trong khi biểu thuế lũy tiến từng phần vẫn "giẫm chân tại chỗ" từ thời điểm áp dụng Luật Thuế TNCN sửa đổi. Công cụ Soát Thuế AI tại thue.cuthongthai.vn giúp tính toán chính xác rằng, một cá nhân có thu nhập 20 triệu đồng/tháng hiện phải nộp khoảng 475.000 đồng thuế TNCN mỗi tháng nếu không có người phụ thuộc. Con số này chiếm tỉ lệ không nhỏ khi mọi chi phí sinh hoạt đều đắt đỏ.

Dự thảo Thuế TNCN 2026: Cục diện thu nhập của bạn thay đổi ra sao?

Căn cứ Luật Thuế Thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12 (sửa đổi, bổ sung 2012, 2014), biểu thuế lũy tiến gồm 7 bậc với mức thuế suất từ 5% đến 35% đang tạo ra gánh nặng không nhỏ lên nhóm người làm công ăn lương. Cú Kiểm Toán đã nhận được hàng nghìn dữ liệu tra cứu từ hệ thống, phản ánh tình trạng "lương chưa tăng thì thuế và giá đã chặn đầu". Nhìn vào thực tế, khi thu nhập tăng lên để bù đắp lạm phát, người lao động lại vô tình bị đẩy lên bậc thuế cao hơn, dẫn đến thu nhập thực tế sau thuế bị bào mòn đáng kể.

Theo phân tích từ Cú Kiểm Toán (thue.cuthongthai.vn).

Theo phân tích của giới chuyên gia tài chính, dự thảo thay đổi chính sách thuế TNCN cho mốc 2026 đang hướng đến việc nới rộng các bậc thuế và xem xét lại ngưỡng chịu thuế nhằm giảm bớt gánh nặng cho người lao động. Việc điều chỉnh chính sách thuế không chỉ là bài toán thu ngân sách, mà là bài toán bảo vệ sức mua của người dân. Nếu không điều chỉnh bậc thuế, người làm công ăn lương sẽ tiếp tục chịu thiệt đôi đường do lạm phát và thuế suất lũy tiến.

Chúng ta cần nhìn nhận rằng, mục tiêu của thuế TNCN là điều tiết thu nhập, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế bối cảnh kinh tế hiện tại, những quy định cũ kỹ đang vô tình đánh mạnh vào tầng lớp trung lưu – những người làm công ăn lương minh bạch nhất. Sự thay đổi trong dự thảo 2026 được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để sự bất cập này, trả lại giá trị thực cho sức lao động.

Hiện tượng "Bracket Creep" (Trượt bậc thuế) đang bào mòn thu nhập

Trượt bậc thuế (Bracket Creep) xảy ra khi lạm phát đẩy thu nhập danh nghĩa của người lao động lên cao, khiến họ rơi vào bậc thuế suất cao hơn, dù thu nhập thực tế (sức mua) không hề tăng, thậm chí giảm. Ví dụ, năm 2020 bạn lương 25 triệu, nộp thuế ở bậc 3 (15%). Đến năm 2024, để bù đắp lạm phát 15%, công ty tăng lương cho bạn lên 28,75 triệu. Lúc này, phần thu nhập tăng thêm của bạn bị đẩy sang bậc 4 (20%), khiến số thuế phải nộp tăng vọt, trong khi mớ rau, cân thịt ngoài chợ cũng đã đắt thêm 15%. Cuối cùng, bạn nghèo đi dù lương danh nghĩa tăng.

Mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng: Con số lạc hậu so với lạm phát thực tế

Căn cứ Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế là 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm) và mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng. Con số 11 triệu đồng này được cố định từ tháng 07/2020, nghĩa là đã trải qua hơn 4 năm biến động giá cả thị trường mãnh liệt, đặc biệt là giai đoạn hậu đại dịch, mà chưa được điều chỉnh tăng thêm.

Hãy làm một phép tính thực tế tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM. Một người lao động độc thân có thu nhập 15 triệu đồng/tháng, sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc 10.5% (1.575.000 đồng) và giảm trừ bản thân 11 triệu đồng, phần thu nhập tính thuế còn lại là 2.425.000 đồng. Số thuế TNCN phải nộp là 121.250 đồng/tháng. Khoản thuế không lớn, nhưng khoản chi phí 11 triệu đồng còn lại có đủ để sinh tồn? Chi phí thuê nhà trung bình 4 - 5 triệu đồng, chi phí ăn uống 4,5 triệu đồng, chi phí đi lại và điện nước 2 triệu đồng – tổng cộng đã vượt ngưỡng 11 triệu đồng mà chưa tính đến các khoản dự phòng ốm đau, hiếu hỉ hay học tập nâng cao kỹ năng.

Đối với người có gia đình, mức giảm trừ 4,4 triệu đồng/tháng cho một người phụ thuộc (con cái) càng trở nên phi lý. Tiền học phí, tiền sữa, tiền bỉm, tiền khám chữa bệnh cho một đứa trẻ tại các thành phố lớn hiện nay hiếm khi dưới mức 7-8 triệu đồng/tháng. Việc duy trì mức 4,4 triệu đồng khiến các bậc phụ huynh phải oằn mình gánh thuế trên chính phần tiền lẽ ra phải dành để nuôi dưỡng thế hệ tương lai.

Độ trễ chính sách và quy định 20% CPI theo Điều 19

Theo quy định tại Điều 19 Luật Thuế TNCN, khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động trên 20% so với thời điểm Luật có hiệu lực hoặc thời điểm điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh gần nhất thì Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh. Tuy nhiên, việc chờ đợi CPI lũy kế tăng đủ 20% mới rục rịch điều chỉnh đã tạo ra một "độ trễ chính sách" khổng lồ. Lạm phát ăn mòn sức mua mỗi ngày, nhưng chính sách lại bắt người dân chờ đợi 4-5 năm mới được "thở". Nhiều chuyên gia đề xuất nên bỏ mốc cứng 20% này và thay bằng cơ chế điều chỉnh tự động hàng năm theo mức tăng lương tối thiểu vùng hoặc CPI hàng năm.

Biểu thuế lũy tiến 7 bậc của Việt Nam: Quá dày và quá gắt?

Căn cứ Điều 22 Luật Thuế TNCN, biểu thuế lũy tiến từng phần của Việt Nam hiện nay được chia thành 7 bậc: 5%, 10%, 15%, 20%, 25%, 30% và 35%. Khoảng cách thu nhập tính thuế giữa các bậc đầu tiên là rất hẹp. Cụ thể: Bậc 1 (đến 5 triệu đồng), Bậc 2 (trên 5 đến 10 triệu đồng), Bậc 3 (trên 10 đến 18 triệu đồng). Chỉ cần thu nhập tính thuế nhích qua mức 18 triệu đồng, người lao động ngay lập tức phải chịu mức thuế suất 20% cho phần vượt trội.

Sự "dày đặc" của các bậc thuế này khiến người làm công ăn lương chịu áp lực tâm lý nặng nề khi được thăng chức, tăng lương. Thay vì vui mừng, họ phải ngồi tính toán xem mức tăng lương đó sau khi trừ đi thuế suất lũy tiến cao hơn thì thực nhận còn lại bao nhiêu. Thực tế chỉ ra rằng, cấu trúc 7 bậc này quá phức tạp trong việc quản lý và tính toán, đồng thời không phản ánh đúng năng lực nộp thuế của tầng lớp trung lưu mới nổi.

Nhiều chuyên gia kinh tế đã kiến nghị rút gọn biểu thuế xuống còn 3 đến 5 bậc, đồng thời nới rộng khoảng cách thu nhập giữa các bậc. Ví dụ, bậc 1 có thể áp dụng cho thu nhập tính thuế lên đến 15 triệu đồng (thay vì 5 triệu như hiện nay) với mức thuế suất thấp, nhằm khuyến khích tiêu dùng và giảm thiểu gánh nặng cho nhóm lao động có thu nhập trung bình.

Việc duy trì mức thuế suất tối đa lên đến 35% đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công cũng bị đánh giá là khá cao so với mặt bằng chung của khu vực, làm giảm tính cạnh tranh quốc gia trong việc thu hút nhân tài cấp cao, chuyên gia nước ngoài đến làm việc tại Việt Nam.

So găng Thuế TNCN: Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ Châu Á?

Để có cái nhìn khách quan, chúng ta cần đặt biểu thuế TNCN của Việt Nam lên bàn cân với các quốc gia trong khu vực. Tại Singapore, một quốc gia có mức sống đắt đỏ bậc nhất thế giới, biểu thuế TNCN của họ lại cực kỳ thân thiện với người lao động. Thu nhập tính thuế dưới 20.000 SGD/năm (khoảng 370 triệu VNĐ) được miễn thuế hoàn toàn. Các bậc thuế tiếp theo tăng rất chậm, từ 2% đến mức tối đa chỉ 22% (áp dụng cho thu nhập trên 500.000 SGD, tức hơn 9 tỷ VNĐ/năm).

Tại Malaysia, biểu thuế cũng được thiết kế giãn rộng hơn. Mức thuế suất tối đa là 30%, nhưng chỉ áp dụng cho nhóm có thu nhập cực kỳ cao (trên 2.000.000 RM, tương đương khoảng 10 tỷ VNĐ/năm). Trong khi đó, ở Việt Nam, chỉ cần thu nhập tính thuế vượt qua 80 triệu đồng/tháng (khoảng 960 triệu VNĐ/năm), bạn đã phải chịu mức thuế suất biên cao nhất là 35%.

Nhìn sang Thái Lan, quốc gia có nhiều nét tương đồng về kinh tế với Việt Nam, họ áp dụng mức thuế suất từ 0% đến 35%. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi là Thái Lan miễn thuế hoàn toàn cho 150.000 Baht thu nhập đầu tiên (khoảng hơn 100 triệu VNĐ), và các bậc thuế được giãn cách rất rộng, giúp người lao động không bị sốc thuế khi thu nhập tăng lên.

Rõ ràng, so với các quốc gia trong khu vực, cơ cấu thuế TNCN của Việt Nam đang có phần "khắc nghiệt" hơn đối với nhóm thu nhập trung bình và khá. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân mà còn tạo ra rào cản trong việc dịch chuyển lao động chất lượng cao trong khu vực ASEAN.

Các khoản phụ cấp, trợ cấp miễn thuế: Lỗ hổng hay phao cứu sinh?

Trong bối cảnh biểu thuế và mức giảm trừ gia cảnh chưa được điều chỉnh, việc tận dụng tối đa các khoản phụ cấp, trợ cấp không chịu thuế TNCN là giải pháp hợp pháp và hiệu quả nhất để doanh nghiệp và người lao động bảo vệ thu nhập. Căn cứ Thông tư 111/2013/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 92/2015/TT-BTC), có nhiều khoản thu nhập không bị tính vào thu nhập chịu thuế.

Điển hình nhất là Phụ cấp ăn trưa, ăn giữa ca. Hiện nay, mức chi ăn ca không tính vào thu nhập chịu thuế TNCN tối đa là 730.000 đồng/người/tháng. Nếu doanh nghiệp tự tổ chức nấu ăn cho người lao động thì toàn bộ chi phí này không bị tính thuế. Tiếp đến là Phụ cấp trang phục, mức chi bằng tiền mặt không vượt quá 5.000.000 đồng/người/năm sẽ được miễn thuế. Nếu chi bằng hiện vật (quần áo) thì không bị khống chế mức tối đa.

Ngoài ra, các khoản như Phụ cấp điện thoại, công tác phí (nếu được quy định rõ trong quy chế tài chính của công ty và chi theo mức khoán hợp lý) cũng không bị cộng vào thu nhập chịu thuế. Việc cơ cấu lại gói thu nhập (Compensation & Benefits) bằng cách tăng tỷ trọng các khoản phụ cấp hợp pháp này chính là chiếc "phao cứu sinh" giúp người lao động tăng thu nhập thực nhận mà không làm tăng nghĩa vụ thuế.

Tuy nhiên, ranh giới giữa việc tối ưu thuế hợp pháp và trốn thuế rất mong manh. Cú Kiểm Toán luôn khuyến cáo doanh nghiệp phải có đầy đủ quy chế, hóa đơn, chứng từ hợp lệ để chứng minh các khoản phụ cấp này phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh, tránh rủi ro bị xuất toán và truy thu thuế khi có thanh tra.

Hướng đi nào cho Luật Thuế TNCN 2026: Nâng mức giảm trừ hay giảm bậc thuế?

Đứng trước những bất cập hiện tại, dự thảo sửa đổi Luật Thuế TNCN dự kiến trình Quốc hội vào năm 2025 và áp dụng từ 2026 đang nhận được sự quan tâm đặc biệt. Có hai luồng quan điểm chính: Một là tăng mạnh mức giảm trừ gia cảnh; Hai là cấu trúc lại toàn bộ biểu thuế lũy tiến.

Việc tăng mức giảm trừ gia cảnh (ví dụ từ 11 triệu lên 15-18 triệu đồng/tháng cho bản thân) là giải pháp tình thế nhanh chóng nhất để bù đắp lạm phát. Tuy nhiên, theo góc nhìn của Cú Kiểm Toán, đây chỉ là liều thuốc giảm đau tạm thời. Lạm phát sẽ tiếp tục diễn ra, và nếu vẫn giữ nguyên cơ chế "chờ CPI tăng 20%" thì câu chuyện chật vật sẽ lặp lại sau vài năm nữa.

Giải pháp căn cơ và dài hạn hơn phải là cải cách toàn diện biểu thuế lũy tiến. Cần giảm số bậc thuế từ 7 bậc xuống còn 4-5 bậc, nới rộng khoảng cách thu nhập giữa các bậc để triệt tiêu hiện tượng trượt bậc thuế. Đồng thời, cần nghiên cứu giảm mức thuế suất tối đa từ 35% xuống khoảng 25-30% để nuôi dưỡng nguồn thu, khuyến khích sự nỗ lực làm giàu minh bạch của người dân.

Hơn thế nữa, cần luật hóa cơ chế điều chỉnh tự động mức giảm trừ gia cảnh hàng năm theo tỷ lệ lạm phát do Tổng cục Thống kê công bố, thay vì phải chờ thủ tục trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Có như vậy, chính sách thuế mới thực sự đồng hành và bảo vệ thành quả lao động của người dân.

Quản lý rủi ro thuế cá nhân: Đừng để mất tiền oan vì không hiểu luật

Trong khi chờ đợi những thay đổi vĩ mô từ chính sách, mỗi cá nhân cần tự trang bị kiến thức để quản lý nghĩa vụ thuế của mình. Một trong những sai lầm phổ biến nhất là không thực hiện quyết toán thuế TNCN cuối năm, dẫn đến việc bị phạt chậm nộp hoặc bỏ lỡ cơ hội được hoàn thuế (nếu số thuế đã tạm khấu trừ trong năm lớn hơn số thuế thực tế phải nộp).

Căn cứ Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vi chậm nộp hồ sơ quyết toán thuế có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng tùy theo số ngày quá hạn. Do đó, việc chủ động theo dõi thu nhập từ nhiều nguồn (tiền lương, cho thuê tài sản, đầu tư vốn...) là bắt buộc. Hãy thu thập đầy đủ chứng từ khấu trừ thuế từ các tổ chức chi trả thu nhập ngay khi kết thúc năm dương lịch.

Đừng để đến sát hạn chót (thường là 30/4 hàng năm đối với cá nhân tự quyết toán) mới cuống cuồng tìm hiểu. 30 giây. Nhập lương. Bấm nút. Biết ngay mình có phải đóng thuế không. Đơn giản vậy thôi, hãy sử dụng các công cụ công nghệ để kiểm soát tài chính cá nhân một cách thông minh và tuân thủ pháp luật tuyệt đối.