Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu, hay còn gọi là GloBE (Global Anti-Base Erosion), là một sáng kiến của OECD nhằm đảm bảo các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) phải chịu mức thuế suất thực tế tối thiểu 15% trên lợi nhuận ở mọi quốc gia mà họ hoạt động, bất kể ưu đãi thuế địa phương. Đây là một phần của Trụ cột 2 trong giải pháp hai trụ cột của OECD.

Giới Thiệu: Phép Thử Lớn Cho Doanh Nghiệp Việt Nam

Kể từ năm 2024, một cuộc cách mạng thuế toàn cầu đã chính thức khởi động, mang tên Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu. Đây không chỉ là một điều chỉnh nhỏ trong chính sách mà là một thay đổi cấu trúc sâu rộng, định hình lại cách các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) nộp thuế trên toàn thế giới. Đối với Việt Nam, một quốc gia đang phát triển mạnh mẽ và thu hút đầu tư nước ngoài, tác động của quy định này là không hề nhỏ. Cú Kiểm Toán nhận thấy nhiều doanh nghiệp vẫn còn mơ hồ về những gì sắp diễn ra.

Nghiên cứu của chuyên gia Cú Kiểm Toán tại Cú Kiểm Toán cho thấy.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), mục tiêu của GloBE là chấm dứt cuộc đua xuống đáy về thuế suất giữa các quốc gia, đảm bảo rằng lợi nhuận của MNEs phải chịu mức thuế suất thực tế tối thiểu là 15%, bất kể chúng được tạo ra ở đâu. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến các doanh nghiệp có quy mô lớn, đặc biệt là các công ty con của MNEs nước ngoài hoạt động tại Việt Nam hoặc các tập đoàn Việt Nam có chi nhánh ở nước ngoài. Việc không chuẩn bị kỹ lưỡng có thể dẫn đến những khoản thuế bổ sung đáng kể và rủi ro tuân thủ pháp luật. Thời điểm 2026 đang đến rất gần, đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động hành động.

🦉 Cú nhận xét: Sự thay đổi này yêu cầu không chỉ kế toán mà cả ban lãnh đạo doanh nghiệp phải có tầm nhìn chiến lược về tài chính và đầu tư. Đừng để bị động khi các quy định này chính thức có hiệu lực rộng rãi.

Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu (GloBE): Quy Định & Tác Động Trực Tiếp

Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu là một phần của giải pháp hai trụ cột do OECD và G20 đề xuất, nhằm giải quyết các thách thức về thuế phát sinh từ quá trình số hóa nền kinh tế. Trụ cột 2, hay còn gọi là GloBE, tập trung vào việc đảm bảo các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu Euro trở lên trong ít nhất hai trong bốn năm tài chính liền kề trước đó phải chịu mức thuế suất thực tế tối thiểu 15%. Điều này được quy định chi tiết trong Quy tắc mẫu GloBE, ban hành lần đầu vào tháng 12/2021.

Việt Nam, với vai trò là thành viên tích cực của Diễn đàn hợp tác thuế toàn cầu, đã và đang nghiên cứu để đưa ra cơ chế áp dụng phù hợp. Về cơ bản, có hai cơ chế chính mà một quốc gia có thể áp dụng để thu thuế bổ sung từ MNEs nếu thuế suất thực tế dưới 15%: Quy định về Tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR) và Quy định về Thu nhập chịu thuế thấp (UTPR). Ngoài ra, nhiều quốc gia đang cân nhắc áp dụng Quy định về Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đủ điều kiện (QDTT – Qualified Domestic Minimum Top-up Tax), cho phép quốc gia nơi phát sinh lợi nhuận thu phần thuế bổ sung trước khi các quốc gia khác áp dụng IIR hoặc UTPR. Việt Nam đã chính thức áp dụng QDTT từ năm 2024 theo Nghị quyết 107/2023/QH15.

Bảng 1: So sánh cơ chế áp dụng Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu

Theo Thông tư 01/2024/TT-BTC, Việt Nam đã quy định chi tiết về việc kê khai, nộp thuế bổ sung theo QDTT. Điều này có nghĩa là, nếu một công ty con của MNE tại Việt Nam đang được hưởng ưu đãi thuế dẫn đến thuế suất thực tế dưới 15%, thì phần chênh lệch sẽ bị Việt Nam thu bổ sung. Đây là một bước đi chiến lược của Việt Nam để bảo vệ nguồn thu ngân sách, tránh để các quốc gia khác áp dụng IIR hoặc UTPR để thu phần thuế bổ sung này. Các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến các ưu đãi thuế hiện hành của mình.

Thách Thức & Cơ Hội Cho Doanh Nghiệp Việt Nam

Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu mang đến nhiều thách thức nhưng cũng mở ra những cơ hội nhất định cho các doanh nghiệp tại Việt Nam. Thách thức lớn nhất là việc tính toán và xác định thuế suất thực tế (ETR – Effective Tax Rate) theo quy định GloBE, vốn phức tạp hơn rất nhiều so với thuế suất danh nghĩa. Doanh nghiệp phải tổng hợp dữ liệu tài chính từ nhiều nguồn, điều chỉnh theo các quy tắc GloBE để loại bỏ các khoản mục không đủ điều kiện, và tính toán ETR cho từng khu vực pháp lý.

Một thách thức khác là áp lực về chi phí tuân thủ. Việc thu thập, xử lý dữ liệu và lập báo cáo GloBE đòi hỏi hệ thống công nghệ thông tin tiên tiến và đội ngũ nhân sự có chuyên môn cao về thuế quốc tế. Các MNEs có thể phải đầu tư đáng kể vào nâng cấp hệ thống ERP và đào tạo nhân viên. Đặc biệt, các doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) tại Việt Nam (ví dụ: ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp) sẽ phải đối mặt với việc bị thu thuế bổ sung, làm giảm đáng kể lợi ích từ các ưu đãi này.

🦉 Cú nhận xét: Chi phí tuân thủ không chỉ là số tiền bỏ ra mà còn là rủi ro về thời gian và nguồn lực. Việc chủ động chuẩn bị sẽ giảm thiểu gánh nặng này.

Tuy nhiên, cũng có những cơ hội. Việc áp dụng GloBE có thể thúc đẩy các MNEs xem xét lại cấu trúc đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số quốc gia có thể trở nên kém hấp dẫn hơn nếu chỉ dựa vào ưu đãi thuế. Việt Nam có thể tận dụng cơ hội này để thu hút đầu tư dựa trên các yếu tố phi thuế quan như ổn định chính trị, chi phí lao động cạnh tranh, cơ sở hạ tầng phát triển, và thị trường nội địa tiềm năng. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể học hỏi và áp dụng các phương pháp quản trị thuế tiên tiến hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế. Việc chuẩn bị sớm cũng giúp doanh nghiệp chủ động đàm phán với cơ quan thuế về các giải pháp hỗ trợ.

Bài Học Cho Người Nộp Thuế: 3 Mẹo Tiết Kiệm Thuế Hợp Pháp

Trong bối cảnh Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu, việc "tiết kiệm thuế" không còn đơn thuần là tìm kiếm ưu đãi thuế suất thấp mà là tối ưu hóa cấu trúc tài chính và tuân thủ chặt chẽ. Dưới đây là 3 mẹo quan trọng:

1. Rà soát và đánh giá lại các ưu đãi thuế hiện hành

Đừng đợi đến phút chót. Các doanh nghiệp đa quốc gia tại Việt Nam cần khẩn trương xem xét lại các ưu đãi thuế TNDN đang được hưởng. Theo Nghị quyết 107/2023/QH15, các ưu đãi này có thể không còn mang lại lợi ích như trước nếu thuế suất thực tế (ETR) của doanh nghiệp xuống dưới 15%. Cụ thể, phần chênh lệch sẽ bị thu bổ sung theo QDTT. Bạn cần tính toán lại ETR của mình theo chuẩn GloBE và đánh giá lại hiệu quả thực sự của các ưu đãi. Điều này giúp bạn hiểu rõ mức độ ảnh hưởng và chủ động điều chỉnh chiến lược đầu tư. Bạn có thể tự kiểm tra ngay các tác động so sánh thuế giữa các năm tại Cú Thông Thái.

2. Đầu tư vào hệ thống quản lý dữ liệu và công nghệ

Việc tính toán ETR theo GloBE đòi hỏi một lượng lớn dữ liệu tài chính chi tiết và phức tạp, bao gồm các điều chỉnh về chi phí đủ điều kiện và thu nhập được loại trừ. Một hệ thống kế toán và quản lý dữ liệu hiện đại, có khả năng tích hợp và xử lý dữ liệu từ nhiều chi nhánh, là chìa khóa để tuân thủ. Đầu tư vào các giải pháp công nghệ như phần mềm ERP nâng cấp, công cụ phân tích dữ liệu, hoặc thậm chí là các dịch vụ tư vấn thuế chuyên sâu sẽ giúp doanh nghiệp tự động hóa quá trình này, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian. Ví dụ, các công cụ tại Cú Kiểm Toán như OCR Bảng Lương AI có thể hỗ trợ số hóa dữ liệu nhanh chóng, tạo nền tảng cho việc phân tích phức tạp hơn.

3. Tối ưu hóa cấu trúc kinh doanh và chuỗi cung ứng

Thay vì chỉ tập trung vào ưu đãi thuế, doanh nghiệp nên xem xét lại toàn bộ cấu trúc kinh doanh và chuỗi cung ứng để tìm kiếm các yếu tố tối ưu hóa phi thuế quan. Điều này có thể bao gồm việc tái cấu trúc các giao dịch nội bộ, tối ưu hóa địa điểm đặt nhà máy hoặc trung tâm nghiên cứu phát triển dựa trên chi phí vận hành, chất lượng lao động, và khả năng tiếp cận thị trường. Mục tiêu là tạo ra giá trị kinh tế thực chất và hiệu quả hoạt động, thay vì chỉ dựa vào lợi thế thuế suất thấp. Một cấu trúc hợp lý, minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tuân thủ các quy định GloBE và tránh rủi ro bị nghi ngờ về chuyển giá.

Kết Luận: Chuẩn Bị Chủ Động Cho Tương Lai Thuế 2026

Luật Thuế Tối Thiểu Toàn Cầu không phải là một mối đe dọa mà là một thực tế mới mà các doanh nghiệp đa quốc gia phải đối mặt. Với việc Việt Nam đã áp dụng QDTT từ 2024, các doanh nghiệp cần hành động ngay để đánh giá tác động, điều chỉnh chiến lược và đảm bảo tuân thủ. Sự chuẩn bị chủ động không chỉ giúp tránh các khoản thuế bổ sung mà còn là cơ hội để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.

Cú Kiểm Toán luôn khuyến nghị các doanh nghiệp tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia thuế và sử dụng các công cụ phân tích chuyên biệt để đảm bảo mọi quyết định đều dựa trên dữ liệu chính xác và quy định pháp luật hiện hành. Thời điểm 2026 đang đến gần, và những doanh nghiệp sẵn sàng sẽ là những người chiến thắng trong cuộc chơi thuế mới này.

Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn