Trái phiếu chuyển đổi là gì? Ưu — nhược điểm, cách định giá

Bạn đang cầm trong tay một số vốn và đau đầu giữa hai ngã rẽ: mua trái phiếu để hưởng lãi an toàn nhưng hơi "bèo", hay lướt sóng cổ phiếu với kỳ vọng đổi đời nhưng tim đập chân run mỗi ngày? Sẽ ra sao nếu có một "đứa con lai" kết hợp được sự an toàn của trái phiếu và tiềm năng sinh lời khủng của cổ phiếu?

Lúc này, câu hỏi được nhiều nhà đầu tư F0 đặt ra là trái phiếu chuyển đổi là gì? Có thể hưởng lợi gì từ trái phiếu chuyển đổi? Hãy cùng Cú Thông Thái bóc tách từ A đến Z loại tài sản thú vị này qua bài viết dưới đây nhé!

1. Bản chất cốt lõi: Trái phiếu chuyển đổi là gì?

Nếu coi thế giới tài chính là một bộ phim siêu anh hùng, thì trái phiếu chuyển đổi (Convertible Bond) chính là một "Transformer" đích thực.

Nói một cách dễ hiểu: Trái phiếu chuyển đổi là một loại chứng khoán do công ty cổ phần phát hành. Ban đầu, nó mang hình hài của một trái phiếu thông thường – tức là công ty nợ bạn một khoản tiền, cam kết trả lãi định kỳ và hoàn gốc khi đáo hạn. 

Tuy nhiên, điểm "ăn tiền" nằm ở chỗ: nó cung cấp cho bạn đặc quyền được chuyển đổi số trái phiếu đó thành cổ phiếu phổ thông của chính công ty phát hành vào một thời điểm trong tương lai, với một mức giá (hoặc tỷ lệ) đã được chốt hạ từ trước.

Bạn có thể hiểu đơn giản: Mua trái phiếu chuyển đổi giống như việc bạn mua một chiếc "vé an toàn" có đính kèm một tờ "vé số trúng thưởng". Nếu công ty làm ăn bết bát, bạn xé vé số đi và giữ lại vé an toàn để lấy tiền gốc cộng lãi. Nếu công ty làm ăn lên như diều gặp gió, bạn dùng vé số đó đổi lấy cổ phần để trở thành ông chủ, ăn trọn lợi nhuận tăng trưởng.

2. Bóc tách 4 đặc điểm "nhận dạng" của trái phiếu chuyển đổi

Để không bị "ngợp" khi đọc các bản cáo bạch dày cộp, bạn chỉ cần nắm chắc 4 đặc điểm sống còn sau đây:

Tỷ lệ chuyển đổi (Conversion Ratio)

Đây là con số quan trọng nhất. Tỷ lệ này cho biết 1 trái phiếu của bạn sẽ đổi được bao nhiêu cổ phiếu.

Ví dụ: Tỷ lệ là 10:1. Nghĩa là cứ 1 trái phiếu bạn đang cầm, bạn sẽ đổi được 10 cổ phiếu. Tỷ lệ này được công ty "đóng đinh" ngay từ ngày đầu phát hành, không thay đổi dù giá cổ phiếu trên thị trường có nhảy múa ra sao.

Thời hạn chuyển đổi (Conversion Period)

Không phải bạn thích đổi lúc nào cũng được. Tùy thuộc vào "luật chơi" của từng công ty, sẽ có hai trường hợp:

• Chuyển đổi bất kỳ lúc nào: Từ lúc mua đến lúc đáo hạn, bạn có quyền "biến hình" trái phiếu thành cổ phiếu bất cứ ngày nào bạn thấy vui (và có lời).
• Chuyển đổi theo đợt cố định: Công ty chỉ mở cửa cho chuyển đổi vào một vài mốc thời gian cụ thể (ví dụ: ngày kỷ niệm thành lập công ty hàng năm, hoặc chỉ được đổi sau năm thứ 3).

Lãi suất (Interest Rate) 

Vì bạn đã được tặng kèm cái "vé số" tiềm năng ở trên, nên lãi suất của trái phiếu chuyển đổi chắc chắn sẽ thấp hơn so với trái phiếu thông thường của cùng một công ty. Đây là sự đánh đổi công bằng trong tài chính: Lợi nhuận kỳ vọng cao hơn thì lãi suất cố định phải giảm xuống.

Tính năng chuyển đổi bắt buộc (Forced Conversion)

Đôi khi, công ty phát hành sẽ cài cắm một điều khoản cho phép họ ép bạn phải chuyển đổi thành cổ phiếu (hoặc thu hồi lại trái phiếu) khi giá cổ phiếu trên sàn tăng vượt một mức nào đó. Họ làm vậy để bảo vệ mình khỏi việc phải chia sẻ quá nhiều lợi ích khi công ty đột nhiên tăng trưởng quá nóng. Hãy đọc kỹ phần này để không bị "bất ngờ ngơ ngác".

3. Điều kiện để doanh nghiệp được phát hành trái phiếu chuyển đổi là gì?

Không phải doanh nghiệp nào rỗng túi cũng có thể in trái phiếu chuyển đổi ra bán. Theo Nghị định 153/2020/NĐ-CP của pháp luật Việt Nam, rào cản để gia nhập sân chơi này khá khắt khe:

• Chỉ dành cho Công ty Cổ phần: Các loại hình như Công ty TNHH hay Doanh nghiệp tư nhân thì "xin chia buồn", bạn không có quyền phát hành.
• Kén chọn người mua (nếu phát hành riêng lẻ): Đối tượng mua chỉ giới hạn ở các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp hoặc nhà đầu tư chiến lược. Số lượng nhà đầu tư chiến lược không được vượt quá 100 người.
• Khoảng cách an toàn: Các đợt chào bán riêng lẻ phải cách nhau ít nhất 06 tháng. Không có chuyện tháng này in giấy lấy tiền, tháng sau lại tiếp tục.
• Tuân thủ "room" ngoại: Khi nhà đầu tư nước ngoài thực hiện quyền chuyển đổi, tỷ lệ sở hữu của họ không được vượt quá mức trần mà pháp luật quy định cho ngành nghề đó.

4. So sánh Trái phiếu chuyển đổi - Cổ phiếu và Trái phiếu thường

Để bạn dễ dàng hình dung, hãy xem qua bảng so sánh dưới đây:

Tiêu chí	Trái phiếu thường (Corporate Bond)	Cổ phiếu phổ thông (Stock)	Trái phiếu chuyển đổi (Convertible Bond)
Bản chất	Giấy chứng nhận nợ.	Giấy chứng nhận sở hữu.	Nợ (có tùy chọn thành sở hữu).
Lãi suất/Cổ tức	Lãi suất cố định, cao nhất trong 3 loại.	Cổ tức không cố định, tùy lợi nhuận công ty.	Lãi suất cố định, nhưng thấp hơn trái phiếu thường.
Rủi ro mất vốn	Thấp.	Rất cao (thị trường biến động).	Trung bình thấp.
Tiềm năng tăng giá	Không có (chỉ nhận đúng gốc và lãi).	Rất cao (không giới hạn).	Rất cao (nhờ quyền chuyển đổi).
Thứ tự ưu tiên khi công ty phá sản	Ưu tiên hàng đầu.	Xếp cuối cùng.	Ưu tiên cao (ngang với trái phiếu thường nếu chưa chuyển đổi).
Quyền biểu quyết	Không có.	Có.	Không có (cho đến khi chuyển đổi thành cổ phiếu).

5. Ưu - Nhược điểm của trái phiếu chuyển đổi là gì?

Không có công cụ tài chính nào là hoàn hảo 100%. Trái phiếu chuyển đổi cũng có hai mặt của nó.

Ưu điểm

• An toàn: nếu thị trường chẳng may sập? Không sao, bạn cứ nhận lãi suất cố định 4 - 5%/năm và đợi đến ngày lấy lại tiền gốc thế nên tâm lý đầu tư sẽ vô cùng thoải mái.
• Khả năng "ăn bằng lần": Nếu công ty ăn nên làm ra, giá cổ phiếu X2, X3, bạn thực hiện quyền chuyển đổi và hưởng trọn vẹn đà tăng giá đó.
• Quyền chủ động: Quyền chuyển đổi nằm trong tay bạn (trừ trường hợp có điều khoản ép buộc). Bạn có thể bình tĩnh quan sát thị trường trước khi ra quyết định.
• Thứ tự ưu tiên cao: Nếu rủi ro tồi tệ nhất xảy ra (công ty phá sản), chủ nợ (người cầm trái phiếu) luôn được trả tiền trước các cổ đông.

Nhược điểm

• Chi phí cơ hội của lãi suất: Bạn phải chấp nhận mức lãi suất thấp hơn mặt bằng chung. Nếu giá cổ phiếu công ty cứ lẹt đẹt mãi không tăng, bạn sẽ cảm thấy tiếc vì thà đem tiền đó đi gửi tiết kiệm ngân hàng hoặc mua trái phiếu thường còn có lời hơn.
• Rủi ro pha loãng: Không chỉ áp dụng cho bạn, mà khi tất cả những người cầm trái phiếu cùng chuyển đổi sang cổ phiếu, số lượng cổ phiếu lưu hành sẽ tăng đột biến, làm giảm (pha loãng) giá trị của mỗi cổ phiếu.
• Sự phức tạp: Đọc hiểu và định giá tài sản này đòi hỏi kiến thức tài chính vững hơn một chút so với việc chỉ mua cổ phiếu hoặc gửi tiết kiệm đơn thuần.

6. Bí kíp định giá trái phiếu chuyển đổi là gì?

Cách định giá công cụ này theo chuẩn tài chính được tính bằng một phép cộng đơn giản:

Giá trị Trái phiếu chuyển đổi = Giá trị phần trái phiếu thuần + Giá trị quyền mua cổ phiếu

Nghe hơi học thuật đúng không? Hãy đi vào ví dụ cụ thể của "Công ty Cổ phần Trà Sữa Bay Lên" nhé.

Tình huống:

Công ty Trà Sữa Bay Lên phát hành 1 trái phiếu chuyển đổi với mệnh giá 100 triệu đồng.

• Lãi suất: 4%/năm (trong khi trái phiếu thường của họ trả 8%/năm).
• Kỳ hạn: 3 năm.
• Tỷ lệ chuyển đổi: 1 trái phiếu đổi được 10.000 cổ phiếu.
  (Tương đương mức giá chuyển đổi là: 100.000.000 / 10.000 = 10.000 đồng/cổ phiếu).

Kịch bản 1: Trà sữa bán ế, giá cổ phiếu rớt thê thảm xuống còn 5.000 đồng/cổ phiếu.

• Lựa chọn của bạn: Bạn là một nhà đầu tư tỉnh táo, tội gì phải đổi 100 triệu lấy 10.000 cổ phiếu (chỉ đáng giá 50 triệu trên thị trường lúc này).
• Hành động: Bạn KHÔNG chuyển đổi. Bạn vứt cái "vé số" đi.
• Kết quả: Bạn giữ trái phiếu, mỗi năm nhận 4 triệu tiền lãi, sau 3 năm nhận lại nguyên vẹn 100 triệu tiền gốc. Dù lãi ít (giá trị phần trái phiếu thuần), nhưng bạn bảo toàn được vốn.

Kịch bản 2: Trà sữa hot trend, mở chuỗi toàn quốc, giá cổ phiếu tăng vọt lên 30.000 đồng/cổ phiếu.

• Lựa chọn của bạn: Cơ hội làm giàu đây rồi!
• Hành động: Bạn đem 1 tờ trái phiếu đến công ty yêu cầu CHUYỂN ĐỔI.
• Kết quả: Bạn nhận được 10.000 cổ phiếu. Mang 10.000 cổ phiếu này lên sàn chứng khoán bán với giá 30.000 đồng/cổ phiếu. Bạn thu về 300 triệu đồng. Khoản đầu tư 100 triệu ban đầu của bạn đã sinh lời gấp 3 lần (giá trị quyền mua cổ phiếu phát huy tác dụng cực mạnh).

Đó chính là vẻ đẹp trí tuệ của trái phiếu chuyển đổi!

>> Để không trở thành chú cừu non khi bước chân vào làng tài chính, hãy đọc ngay cuốn sách  200++ Bài Học Vỡ Lòng Chứng Khoán cho Nhà Đầu Tư F0 - Tập 2 để tiếp tục được "cầm tay chỉ việc", với kiến thức về thị trường chứng khoán được trình bày, phân tích một cách dễ hiểu, dí dỏm và thực chiến nhất.

7. Kết luận

Đến đây, chắc hẳn bạn đã hiểu hơn về trái phiếu chuyển đổi là gì. Suy cho cùng, trái phiếu chuyển đổi là một công cụ tài chính tuyệt vời mang tính phòng thủ chắc chắn nhưng tấn công cũng vô cùng sắc bén. Nó là minh chứng cho việc bạn không nhất thiết phải liều mạng đánh cược tất cả để có được lợi nhuận cao.

Tuy nhiên, "công cụ tốt chỉ dành cho người biết dùng". Trước khi xuống tiền, bạn bắt buộc phải đánh giá nội lực của doanh nghiệp đó (liệu họ có khả năng trả nợ không?) và tiềm năng tăng trưởng của cổ phiếu trong tương lai (liệu cái "vé số" kia có cơ hội trúng không?). Hãy đầu tư bằng cái đầu lạnh và những con số rõ ràng.

FAQ 

1. Trái phiếu chuyển đổi có phù hợp với nhà đầu tư mới (F0) không?

Khá phù hợp nếu bạn thuộc tuýp "khẩu vị rủi ro thấp nhưng vẫn có chút mộng mơ". Nó giúp bạn không bị mất ngủ vì sợ thị trường sập (nhờ tính chất trái phiếu), bạn đã hiểu trái phiếu chuyển đổi là gì và bạn cần có chút kiến thức để hiểu về tỷ lệ và thời hạn chuyển đổi. Tuy nhiên, rào cản hiện nay là các đợt phát hành riêng lẻ thường yêu cầu bạn phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp theo luật pháp Việt Nam.

2. Nếu tôi quên không chuyển đổi khi đáo hạn thì sao?

Không sao cả. Nếu hết hạn mà bạn không thực hiện quyền chuyển đổi (hoặc bạn cảm thấy giá cổ phiếu lúc đó quá thấp không bõ để đổi), công ty mặc định sẽ thanh toán lại toàn bộ tiền gốc và phần lãi còn lại cho bạn y như một trái phiếu thông thường.

3. Công ty phát hành có thể "lật kèo" không cho tôi đổi sang cổ phiếu không?

Không thể, trừ khi công ty phá sản và không còn tài sản. Các điều khoản chuyển đổi là hợp đồng mang tính pháp lý. Tuy nhiên, bạn cần đọc kỹ hợp đồng xem công ty có gài điều khoản "Được quyền gọi lại/Mua lại bắt buộc" hay không. Nếu có, họ có thể ép bạn bán lại trái phiếu cho họ trước khi bạn kịp tận hưởng đà tăng "đột biến" của cổ phiếu.