Giới Thiệu

2026 đang đến gần. Đó không chỉ là một năm bình thường. Đó là năm mà Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU chính thức có hiệu lực. Điều này đồng nghĩa với việc hàng hóa xuất khẩu như thép, xi măng, nhôm từ Việt Nam sẽ phải chịu thuế carbon khi vào thị trường châu Âu. Đây là một sự thay đổi lớn, và doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuẩn bị ngay từ bây giờ. Ba con số sau đây sẽ cho bạn thấy bức tranh toàn cảnh:

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thuế carbon, CBAM, và cách doanh nghiệp có thể chuẩn bị để không bị "sập bẫy" mà còn tận dụng được cơ hội từ thị trường carbon.

Thuế Carbon và CBAM: Bạn Cần Biết Gì?

Thuế Carbon: Khái niệm và mục tiêu

Thuế carbon là một công cụ kinh tế nhằm giảm phát thải khí nhà kính (KNK). Theo đó, các doanh nghiệp sẽ phải trả phí cho mỗi tấn CO2 tương đương (CO2e) mà họ phát thải. Mục tiêu chính của thuế carbon là khuyến khích các doanh nghiệp chuyển đổi sang các công nghệ sản xuất sạch hơn, ít phát thải hơn. Singapore là một ví dụ điển hình, họ đã áp dụng thuế carbon từ năm 2019 và liên tục tăng mức thuế này để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh (theo Tạp chí Công Thương).

Tại Việt Nam, dù chưa có thuế carbon bắt buộc, nhưng thị trường carbon đã sẵn sàng vận hành từ năm 2026 (theo VnEconomy). Điều này bao gồm việc phân bổ hạn ngạch phát thải cho các doanh nghiệp và cho phép họ mua bán tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải vượt quá hạn ngạch.

CBAM của EU: Áp lực và cơ hội

CBAM (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon) là một cơ chế của EU nhằm ngăn chặn việc các doanh nghiệp chuyển sản xuất sang các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn để tránh thuế carbon. Từ ngày 1/1/2026, CBAM sẽ áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu vào EU từ các quốc gia có lượng phát thải carbon cao, như thép, xi măng, nhôm (theo The Saigon Times). Điều này tạo ra một áp lực lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là các ngành công nghiệp nặng.

Tuy nhiên, CBAM cũng mang lại cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam. Bằng cách giảm lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất, họ có thể tránh được thuế CBAM và thậm chí còn có thể bán tín chỉ carbon cho các doanh nghiệp khác. Đây là một cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận thị trường quốc tế.

🦉 Cú Thông Thái nhận xét: CBAM không chỉ là một rào cản thương mại, mà còn là một động lực để các doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Thị Trường Carbon Việt Nam: Sẵn Sàng Cho 2026?

Khung pháp lý và lộ trình

Việt Nam đã có những bước chuẩn bị quan trọng cho việc vận hành thị trường carbon. Đầu năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Thành lập và Phát triển Thị trường carbon (theo Tạp chí Công Thương). Đến năm 2026, khung pháp lý sẽ hoàn thiện với các văn bản quan trọng như:

Theo lộ trình, thị trường carbon sẽ thí điểm từ năm 2025-2026, sau đó mở rộng ra toàn quốc đến năm 2030 và kết nối với thị trường carbon của ASEAN (theo VnEconomy). Điều này sẽ tạo ra một sân chơi lớn hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam và mở ra cơ hội xuất khẩu tín chỉ carbon từ các dự án lâm nghiệp và năng lượng tái tạo.

Cơ chế hoạt động và các thành phần tham gia

Thị trường carbon Việt Nam bao gồm hai phần chính: trao đổi hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh sẽ được cấp một lượng hạn ngạch phát thải miễn phí ban đầu. Nếu lượng phát thải thực tế vượt quá hạn ngạch, họ có thể:

Sàn giao dịch carbon, dự kiến đặt tại TP.HCM, sẽ là nơi diễn ra các giao dịch mua bán hạn ngạch và tín chỉ carbon. Giá cả trên sàn giao dịch sẽ được xác định bởi cung và cầu, tạo ra một cơ chế giá hiệu quả để khuyến khích giảm phát thải. Bạn có thể tìm hiểu thêm về thị trường carbon tại đây.

Các thành phần tham gia thị trường carbon bao gồm các doanh nghiệp phát thải lớn (như nhiệt điện EVN, thép Hòa Phát, xi măng Vicem), các tổ chức tài chính (như Vietcombank, BIDV), và các dự án giảm phát thải (như các dự án lâm nghiệp ở miền Trung, điện gió ở Bình Thuận).

Bài Học Cho Doanh Nghiệp và Cá Nhân

Doanh nghiệp: Kiểm kê, đầu tư, và tận dụng

Kiểm kê phát thải là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Doanh nghiệp cần phải biết chính xác lượng khí thải mà mình tạo ra để có thể quản lý và giảm thiểu. Điều này đòi hỏi việc thu thập và phân tích dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, sử dụng nguyên vật liệu, và các quy trình sản xuất. Theo IGIP, chi phí sản xuất thép/xi măng có thể tăng 10-20% do CBAM EU, do đó, việc kiểm kê và giảm phát thải là vô cùng quan trọng.

Đầu tư vào công nghệ sạch là chìa khóa để giảm phát thải và tạo ra tín chỉ carbon. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng năng lượng tái tạo, cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng, và áp dụng các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường hơn. VinGroup tại Hải Phòng là một ví dụ, họ có thể giảm phát thải từ sản xuất ô tô điện để tạo ra tín chỉ carbon.

Tận dụng cơ hội từ thị trường carbon bằng cách bán tín chỉ carbon và tham gia vào các dự án giảm phát thải. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tăng thêm doanh thu mà còn nâng cao uy tín và hình ảnh thương hiệu.

Cá nhân: Tiết kiệm và bù đắp

Tiết kiệm năng lượng là cách đơn giản nhất để giảm lượng khí thải carbon cá nhân. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng, đi lại bằng phương tiện công cộng hoặc xe đạp, và giảm tiêu thụ điện.

Tham gia vào các chương trình carbon offset để bù đắp lượng khí thải mà bạn không thể giảm thiểu. Hiện nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang phát triển các ứng dụng cho phép người dân tham gia vào các dự án bù đắp carbon.

Học hỏi kinh nghiệm từ Singapore, quốc gia đã có nhiều năm kinh nghiệm trong việc áp dụng thuế carbon. Singapore đã tăng dần mức thuế carbon để khuyến khích các doanh nghiệp đổi mới và giảm phát thải. Việt Nam có thể áp dụng mô hình này để tránh tình trạng "thuế carbon ẩn" làm tăng giá xăng dầu (theo Tạp chí Công Thương).

Kết Luận

Thuế carbon và CBAM của EU là những thách thức lớn, nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam chuyển đổi sang một nền kinh tế xanh hơn và bền vững hơn. Doanh nghiệp và cá nhân cần phải hành động ngay từ bây giờ để chuẩn bị cho những thay đổi sắp tới. Với 110 cơ sở thí điểm, doanh nghiệp Việt có lợi thế giá tín chỉ thấp (dự kiến 5-10 USD/tấn ban đầu), cạnh tranh xuất khẩu sang EU nếu tuân thủ CBAM (theo VnEconomy). Đừng bỏ lỡ "tấm vé" vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Sử dụng 30+ công cụ tính thuế miễn phí tại thue.cuthongthai.vn