Giới Thiệu

Năm 2026, thị trường carbon Việt Nam chính thức vận hành thí điểm. Đây không còn là câu chuyện tương lai, mà là bài toán sống còn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU bắt đầu có hiệu lực từ 1/1/2026. Doanh nghiệp không 'xanh hóa' sản xuất, xuất khẩu sẽ đối mặt nguy cơ tăng chi phí hàng triệu USD. Đừng để đến lúc 'nước đến chân mới nhảy'. Hãy chủ động tìm hiểu và hành động ngay từ bây giờ.

Theo Đề án Thành lập và Phát triển Thị trường carbon được Chính phủ phê duyệt đầu năm 2025, thị trường sẽ thúc đẩy công nghệ thấp carbon và xây dựng nền kinh tế xanh. Cú Thông Thái sẽ giúp bạn nắm bắt những thay đổi quan trọng nhất, từ đó đưa ra chiến lược phù hợp.

Việc triển khai thị trường carbon không chỉ là một yêu cầu về mặt pháp lý, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư xanh và xây dựng hình ảnh thương hiệu bền vững. Các doanh nghiệp tiên phong trong việc giảm phát thải sẽ có lợi thế lớn trong việc tiếp cận thị trường quốc tế, đặc biệt là các thị trường có yêu cầu khắt khe về môi trường. Hơn nữa, việc đầu tư vào công nghệ xanh và các giải pháp giảm phát thải có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí năng lượng, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro về biến đổi khí hậu.

3 'Điểm Nóng' Thuế Carbon 2026

1. Hạn Ngạch Phát Thải: Ai Được Phân Bổ?

Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026, thị trường carbon Việt Nam bao gồm 2 cấu phần chính: trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (KNK) và tín chỉ carbon. Hạn ngạch phát thải sẽ được phân bổ miễn phí trong giai đoạn đầu cho 110 cơ sở lớn, thuộc các ngành công nghiệp trọng điểm.

Cụ thể, Quyết định 699/QĐ-BNNMT ngày 27/2/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định rõ, 110 cơ sở này bao gồm:

Các cơ sở này tập trung chủ yếu ở các tỉnh thành công nghiệp lớn như Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.HCM. Hệ thống đăng ký quốc gia sẽ vận hành theo Thông tư 11/2026/TT-BNNMT.

Việc phân bổ hạn ngạch miễn phí trong giai đoạn đầu là một biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với thị trường carbon. Tuy nhiên, trong tương lai, có thể sẽ có sự chuyển đổi sang hình thức đấu giá hạn ngạch, tương tự như các thị trường carbon phát triển trên thế giới. Điều này sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp trong việc giảm phát thải. Các doanh nghiệp cần theo dõi sát sao các quy định và chính sách liên quan đến phân bổ hạn ngạch để có kế hoạch ứng phó kịp thời. Ví dụ, một nhà máy xi măng ở Bình Dương có thể nhận được hạn ngạch ban đầu dựa trên năng lực sản xuất và hiệu suất phát thải trung bình của ngành. Nếu nhà máy này không đầu tư vào công nghệ giảm phát thải, họ sẽ phải mua thêm hạn ngạch trên thị trường hoặc đối mặt với các khoản phạt.

1.1. Tiêu Chí Lựa Chọn 110 Cơ Sở Ban Đầu

Việc lựa chọn 110 cơ sở đầu tiên tham gia thị trường carbon thí điểm được thực hiện dựa trên một số tiêu chí chính. Thứ nhất, đó là quy mô phát thải khí nhà kính: các cơ sở có lượng phát thải lớn nhất sẽ được ưu tiên. Thứ hai, đó là ngành nghề hoạt động: các ngành công nghiệp có cường độ phát thải cao như nhiệt điện, sắt thép và xi măng sẽ được tập trung. Thứ ba, đó là khả năng đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng phát thải: các cơ sở phải có hệ thống MRV đáng tin cậy để đảm bảo tính minh bạch và chính xác của dữ liệu. Thứ tư, đó là mức độ sẵn sàng tham gia thị trường carbon: các cơ sở phải có khả năng đáp ứng các yêu cầu về pháp lý, kỹ thuật và tài chính để tham gia giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Bảng so sánh tiêu chí lựa chọn 110 cơ sở ban đầu:

2. Số Liệu 'Sốc': Hạn Ngạch 2026 Tăng Mạnh

Tổng hạn ngạch phát thải KNK được phê duyệt cho năm 2025 là 243.082.392 tấn CO2 tương đương. Tuy nhiên, con số này sẽ tăng lên 268.391.454 tấn vào năm 2026, theo số liệu từ Sài Gòn Giải Phóng. Mức tăng này tương đương 10,4%.

Điều này cho thấy, mặc dù Việt Nam cam kết giảm phát thải, nhưng nhu cầu phát triển kinh tế vẫn đòi hỏi một lượng phát thải nhất định, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Doanh nghiệp cần lưu ý đến sự thay đổi này để có kế hoạch điều chỉnh sản xuất phù hợp.

Nếu doanh nghiệp vượt quá hạn ngạch, họ có thể áp dụng các biện pháp sau, theo VnEconomy:

Sự gia tăng hạn ngạch phát thải cho thấy một thực tế rằng Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển kinh tế, và việc giảm phát thải một cách đột ngột có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra một thách thức lớn cho doanh nghiệp: làm thế nào để vừa duy trì sản xuất, vừa giảm thiểu tác động đến môi trường. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tìm kiếm các giải pháp giảm phát thải khác để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường. Ví dụ, một nhà máy nhiệt điện có thể đầu tư vào công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) để giảm lượng khí thải CO2 vào khí quyển. Hoặc, một nhà máy thép có thể sử dụng hydro xanh thay vì than cốc trong quá trình sản xuất để giảm phát thải.

2.1. Giải Pháp Cho Doanh Nghiệp Vượt Hạn Ngạch

Khi doanh nghiệp đối mặt với tình huống vượt quá hạn ngạch phát thải, có một số giải pháp mà họ có thể áp dụng. Ngoài việc vay mượn và chuyển giao hạn ngạch như đã đề cập, doanh nghiệp có thể mua tín chỉ carbon từ các dự án giảm phát thải khác, chẳng hạn như các dự án năng lượng tái tạo, trồng rừng hoặc cải thiện hiệu suất năng lượng. Việc mua tín chỉ carbon cho phép doanh nghiệp bù đắp lượng phát thải vượt quá hạn ngạch và tuân thủ các quy định của thị trường carbon. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể đầu tư vào các dự án giảm phát thải của riêng mình để tạo ra tín chỉ carbon và sử dụng chúng để bù đắp lượng phát thải của mình. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ các quy trình chứng nhận và thẩm định nghiêm ngặt để đảm bảo tính hợp lệ của tín chỉ carbon.

Danh sách các giải pháp cho doanh nghiệp vượt hạn ngạch:

• Vay mượn hạn ngạch từ các doanh nghiệp khác.
• Chuyển giao hạn ngạch dư thừa từ các doanh nghiệp khác.
• Mua tín chỉ carbon từ các dự án giảm phát thải.
• Đầu tư vào các dự án giảm phát thải của riêng mình để tạo ra tín chỉ carbon.
• Cải thiện hiệu suất năng lượng để giảm lượng phát thải.
• Áp dụng các công nghệ sạch để giảm lượng phát thải.

3. CBAM Tác Động Thế Nào Đến Doanh Nghiệp Việt?

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU sẽ tạo ra một rào cản thương mại mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia có chính sách khí hậu lỏng lẻo hơn. Từ ngày 1/1/2026, các nhà nhập khẩu hàng hóa vào EU sẽ phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng khí thải carbon có trong quá trình sản xuất hàng hóa đó. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hàng hóa sang EU, đặc biệt là các ngành công nghiệp có cường độ phát thải cao như thép, xi măng, nhôm, phân bón và điện, sẽ phải đối mặt với nguy cơ tăng chi phí đáng kể nếu không giảm phát thải.

Theo ước tính của Google, chi phí CBAM có thể lên tới hàng triệu USD mỗi năm đối với một số doanh nghiệp Việt Nam. Điều này sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường EU và có thể dẫn đến giảm xuất khẩu. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuẩn bị để đáp ứng các yêu cầu của CBAM bằng cách giảm phát thải, cải thiện hiệu suất năng lượng và áp dụng các công nghệ sạch. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát sao các quy định và chính sách liên quan đến CBAM để có kế hoạch ứng phó kịp thời.

3.1. Chuẩn Bị Cho CBAM: Hành Động Ngay!

Để chuẩn bị cho tác động của CBAM, doanh nghiệp Việt Nam cần thực hiện một số hành động cụ thể. Thứ nhất, doanh nghiệp cần đánh giá lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất hàng hóa của mình. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thu thập dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, nguyên liệu và các yếu tố khác liên quan đến phát thải. Thứ hai, doanh nghiệp cần xác định các cơ hội để giảm phát thải carbon, chẳng hạn như cải thiện hiệu suất năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, thay đổi quy trình sản xuất hoặc sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường hơn. Thứ ba, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch hành động để thực hiện các biện pháp giảm phát thải đã xác định. Kế hoạch này cần bao gồm các mục tiêu cụ thể, các hoạt động cần thực hiện, nguồn lực cần thiết và thời gian biểu. Thứ tư, doanh nghiệp cần theo dõi và báo cáo lượng phát thải carbon của mình một cách thường xuyên. Điều này giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm phát thải và điều chỉnh kế hoạch hành động khi cần thiết.

Danh sách các hành động cần thiết để chuẩn bị cho CBAM:

• Đánh giá lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất.
• Xác định các cơ hội để giảm phát thải carbon.
• Xây dựng kế hoạch hành động để giảm phát thải.
• Theo dõi và báo cáo lượng phát thải carbon một cách thường xuyên.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ từ các cơ quan chính phủ và các tổ chức quốc tế.
• Tham gia các khóa đào tạo và hội thảo về CBAM.