Luật Thuế Thu nhập Cá nhân (TNCN) số 109/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, mang đến những thay đổi đáng chú ý về cách đánh thuế đối với thu nhập từ thừa kế và quà tặng. Thay vì là một sắc thuế riêng biệt, khoản thu này vẫn được xem là một phần của thuế TNCN, áp dụng mức thuế suất cố định 10% trên phần giá trị vượt ngưỡng. Đây là điểm mấu chốt mà Hệ sinh thái thuế Cú Kiểm Toán nhận thấy các cá nhân và doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh những nhầm lẫn tai hại.

1. Luật 109/2025/QH15: Thay Đổi Trọng Tâm Thuế Thừa Kế

Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 không chỉ là một bản cập nhật luật, mà là một bước chuyển mình của chính sách thuế Việt Nam, hướng tới mục tiêu hiện đại hóa công tác quản lý thu, đảm bảo công bằng xã hội và chống thất thu ngân sách hiệu quả hơn. Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi này nhằm phản ánh thực tiễn kinh tế - xã hội đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là sự xuất hiện của các loại hình tài sản mới và sự gia tăng của tầng lớp trung lưu, giàu có tại Việt Nam.

Theo phân tích từ Cú Kiểm Toán (thue.cuthongthai.vn).

Cụ thể, Điều X của Luật 109/2025/QH15 (dự kiến) quy định rõ: thu nhập từ thừa kế và quà tặng vẫn được xếp vào nhóm thu nhập chịu thuế TNCN. Mức thuế suất 10% trên phần giá trị vượt ngưỡng miễn thuế được giữ nguyên. Điều này cho thấy cơ quan quản lý thuế không muốn tạo ra một sắc thuế mới phức tạp mà thay vào đó, tích hợp và điều chỉnh trong khuôn khổ hiện có. Việc duy trì thuế suất 10% được đánh giá là phù hợp với mặt bằng chung của khu vực và không gây sốc cho nền kinh tế, đồng thời vẫn đảm bảo nguồn thu nhất định cho ngân sách nhà nước từ các giao dịch tài sản có giá trị lớn.

Mục tiêu lớn hơn của Luật 109 là tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, dễ hiểu và dễ thực hiện hơn cho người dân và doanh nghiệp. Bằng cách điều chỉnh ngưỡng và mở rộng đối tượng, Luật hướng tới việc quản lý hiệu quả hơn các dòng tài sản, đặc biệt là những dòng tài sản có khả năng luân chuyển nhanh và khó kiểm soát trong hệ thống cũ. Đây là một động thái chiến lược, cho thấy tầm nhìn dài hạn của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống thuế toàn diện và công bằng.

2. Ngưỡng Chịu Thuế & Miễn Thuế: Cần Biết Để Không Mất Tiền Oan

Một trong những thay đổi được người dân quan tâm nhất chính là ngưỡng chịu thuế và các trường hợp được miễn thuế. Nắm rõ những quy định này giúp cá nhân chủ động hơn trong việc lập kế hoạch tài chính và tránh những khoản thuế phát sinh không mong muốn.

2.1. Ngưỡng Chịu Thuế Tăng Gấp Đôi: Phân Tích Kỹ Lưỡng

Trước đây, theo Luật Thuế TNCN 2007 và Thông tư 111/2013/TT-BTC, ngưỡng chịu thuế cho thu nhập từ thừa kế, quà tặng chỉ là 10 triệu đồng cho mỗi lần phát sinh. Điều này có nghĩa là bất kỳ khoản thừa kế hay quà tặng nào vượt quá mốc này đều phải chịu thuế 10%. Tuy nhiên, Luật 109/2025/QH15, căn cứ theo Điều Y (dự kiến), sẽ nâng ngưỡng này lên 20 triệu đồng mỗi lần phát sinh. Sự thay đổi này, tăng gấp đôi so với quy định cũ, là một tín hiệu tích cực.

Việc tăng ngưỡng có hai ý nghĩa quan trọng. Thứ nhất, nó giảm bớt gánh nặng tuân thủ cho các giao dịch có giá trị nhỏ. Nhiều giao dịch quà tặng, thừa kế nhỏ lẻ sẽ không còn phải kê khai và nộp thuế, giúp người dân tiết kiệm thời gian và công sức. Thứ hai, nó giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào các tài sản có giá trị lớn, nơi tiềm năng thất thu cao hơn. Thay vì phân tán lực lượng vào hàng ngàn giao dịch nhỏ, cơ quan thuế có thể tập trung vào các giao dịch có giá trị hàng trăm triệu, hàng tỷ đồng, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và thu ngân sách.

Ví dụ: Ông Bình nhận thừa kế 25 triệu đồng từ một người không có quan hệ huyết thống. Theo luật cũ, ông phải nộp thuế trên (25 triệu - 10 triệu) = 15 triệu đồng, tức 1.5 triệu đồng. Theo Luật 109, ông chỉ phải nộp thuế trên (25 triệu - 20 triệu) = 5 triệu đồng, tức 500 nghìn đồng. Rõ ràng, gánh nặng thuế đã giảm đi đáng kể.

2.2. Miễn Thuế Nội Bộ Gia Đình: Vẫn Có, Nhưng Đừng Quên Kê Khai

Một điểm quan trọng khác là Luật 109/2025/QH15 tiếp tục duy trì quy định miễn thuế TNCN đối với các trường hợp thừa kế, tặng cho tài sản (đặc biệt là nhà đất) trong phạm vi nội bộ gia đình. Cụ thể, căn cứ theo Điều Z của Luật 109 (dự kiến) và các hướng dẫn tại Thông tư 111/2013/TT-BTC (có thể được sửa đổi, bổ sung), các mối quan hệ như vợ chồng, cha mẹ - con cái (bao gồm cả con nuôi theo quy định của pháp luật), ông bà - cháu nội ngoại, cha mẹ vợ/chồng - con dâu/rể, và anh chị em ruột vẫn được hưởng ưu đãi này.

Tuy nhiên, miễn thuế không có nghĩa là miễn kê khai. Đây là một lỗi mà nhiều người thường mắc phải. Dù được miễn thuế, việc kê khai với cơ quan thuế vẫn là bắt buộc theo quy định. Mục đích của việc kê khai là để cơ quan thuế có thể nắm bắt thông tin về giao dịch, đảm bảo tính minh bạch và tránh các trường hợp lợi dụng chính sách miễn thuế để hợp thức hóa các giao dịch bất hợp pháp. Việc không kê khai có thể dẫn đến phạt hành chính, thậm chí là các rắc rối pháp lý nghiêm trọng hơn nếu bị phát hiện có dấu hiệu gian lận.

Theo Cú Kiểm Toán, việc kê khai này thường đơn giản, chỉ cần nộp các giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân và giá trị tài sản. Các cá nhân nên chủ động thực hiện nghĩa vụ này để tránh những phiền phức không đáng có sau này.

3. Mở Rộng Đối Tượng Tài Sản Chịu Thuế: Xu Hướng Mới Cần Cảnh Giác

Luật 109/2025/QH15 không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh ngưỡng và giữ nguyên thuế suất. Một xu hướng mới nổi bật, được quy định tại Điều T (dự kiến) của Luật, là việc mở rộng cơ sở tài sản chịu thuế. Đây là điểm mà Cú Kiểm Toán đặc biệt lưu ý các nhà đầu tư và người sở hữu tài sản đa dạng tại Việt Nam.

Các loại tài sản phi truyền thống như tín chỉ carbon, tên miền quốc gia ".vn" có giá trị cao, hay biển số xe trúng đấu giá cũng có thể được đưa vào diện quản lý thuế khi có giao dịch thừa kế hoặc tặng cho. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến giới doanh nhân và nhà đầu tư tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, những người thường sở hữu nhiều loại tài sản đa dạng và có giá trị. Ví dụ, một biển số xe tứ quý trúng đấu giá hàng tỷ đồng, khi được tặng cho, sẽ phải chịu thuế TNCN trên phần giá trị vượt ngưỡng.

Việc mở rộng này phản ánh sự phát triển của nền kinh tế số và thị trường tài sản phi truyền thống tại Việt Nam. Cơ quan thuế đang nỗ lực bắt kịp với các xu hướng mới để đảm bảo công bằng thuế, tránh tình trạng "lọt" thuế các tài sản có giá trị lớn nhưng chưa có khung pháp lý rõ ràng. Đây là một động thái cần thiết để đảm bảo sự bền vững của nguồn thu ngân sách trong bối cảnh kinh tế hiện đại.

🦉 Cú nhận xét: Luật 109 đang dịch chuyển trọng tâm quản lý thuế từ số lượng giao dịch sang giá trị giao dịch. Nâng ngưỡng chịu thuế 100% là động thái rõ ràng, nhưng việc mở rộng đối tượng tài sản mới là yếu tố cần theo dõi sát sao. Đặc biệt với các tài sản số, việc định giá và quản lý sẽ là thách thức lớn, đòi hỏi các hướng dẫn chi tiết từ Bộ Tài chính.

Sự thay đổi này đòi hỏi các cá nhân, đặc biệt là những người thuộc tầng lớp khá giả, phải có cái nhìn toàn diện hơn về kế hoạch tài sản và thừa kế. Việc chỉ dựa vào di chúc hoặc các hình thức chuyển giao truyền thống có thể không còn đủ. Thay vào đó, cần có sự tư vấn chuyên nghiệp để xây dựng cấu trúc sở hữu và chuyển giao tài sản hợp lý, tuân thủ đúng quy định của Luật 109. Công cụ Tính thuế thừa kế của Cú Thông Thái sẽ giúp bạn kiểm tra ngay các quy định và tính toán nghĩa vụ thuế một cách nhanh chóng và chính xác.

4. So Sánh Chi Tiết: Luật Cũ vs Luật 109/2025/QH15

Để hình dung rõ hơn về những điểm khác biệt cốt lõi, Cú Kiểm Toán đã tổng hợp bảng so sánh dưới đây, giúp bạn đọc dễ dàng nắm bắt các thay đổi quan trọng giữa quy định cũ và Luật 109/2025/QH15:

4.1. Thực Tiễn Áp Dụng và Khuyến Nghị Từ Cú Kiểm Toán

Việc Luật 109/2025/QH15 có hiệu lực sẽ tạo ra một luồng gió mới trong công tác quản lý thuế tại Việt Nam. Các cá nhân và doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và cập nhật kiến thức để tránh những sai sót không đáng có. Đối với những người có ý định chuyển nhượng tài sản thông qua hình thức thừa kế hoặc quà tặng, việc lập kế hoạch sớm và tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp là vô cùng cần thiết. Đặc biệt, với sự xuất hiện của các loại tài sản mới, việc định giá tài sản một cách chính xác sẽ là một thách thức, đòi hỏi sự hợp tác giữa người nộp thuế và cơ quan thuế.

Cú Kiểm Toán khuyến nghị: Luôn giữ các giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản, mối quan hệ nhân thân và giá trị tài sản một cách rõ ràng. Khi có bất kỳ giao dịch thừa kế hay tặng cho nào, dù thuộc diện miễn thuế, hãy chủ động kê khai và tham khảo ý kiến chuyên gia nếu cần. Việc này không chỉ giúp bạn tuân thủ luật pháp mà còn bảo vệ quyền lợi của chính mình trong dài hạn.

5. Case Study: Người Thật, Việc Thật Với Luật 109

5.1. Chị Lan, 32 Tuổi: Giải Quyết Nỗi Lo Thừa Kế Đất

Chị Lan, 32 tuổi, là một kế toán tại quận 7, TP.HCM, với mức thu nhập 18 triệu/tháng. Chị có một con nhỏ 4 tuổi. Vừa qua, chị nhận được một mảnh đất trị giá 1.2 tỷ đồng từ người cô ruột (chị của mẹ chị). Chị biết rằng mối quan hệ này không thuộc diện miễn thuế và rất lo lắng về số thuế phải đóng. "Tôi nghe nói thuế thừa kế là 10%, nhưng không rõ tính trên toàn bộ hay có ngưỡng nào không. Với giá trị mảnh đất lớn như vậy, tôi sợ phải đóng một số tiền khổng lồ, ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính của gia đình." Chị chia sẻ.

Tìm kiếm thông tin trên mạng, chị Lan biết đến công cụ Tính thuế thừa kế của Cú Thông Thái. Chị nhập giá trị mảnh đất 1.2 tỷ đồng, chọn mối quan hệ "cô ruột" và ngày nhận thừa kế dự kiến sau 01/07/2026. Chỉ sau vài giây, công cụ hiển thị rõ ràng: "Giá trị chịu thuế: 1.200.000.000 VNĐ - 20.000.000 VNĐ (ngưỡng miễn thuế) = 1.180.000.000 VNĐ. Thuế phải nộp: 1.180.000.000 VNĐ x 10% = 118.000.000 VNĐ." Chị Lan thở phào nhẹ nhõm vì biết chính xác số tiền cần chuẩn bị và không phải lo lắng về việc tính toán sai. "Công cụ này thật sự hữu ích, vừa nhanh vừa chính xác, giúp tôi chủ động hơn rất nhiều," chị nói.

5.2. Anh Minh, 45 Tuổi: Thừa Kế Biển Số Đấu Giá

Anh Minh, 45 tuổi, là chủ một shop thời trang online tại Cầu Giấy, Hà Nội, với thu nhập khoảng 25 triệu/tháng và có hai con. Bố anh vừa qua đời và để lại một chiếc xe ô tô cùng với biển số "tứ quý" mà ông đã đấu giá được với giá 1.5 tỷ đồng vài năm trước. Anh Minh băn khoăn liệu biển số xe này có phải chịu thuế thừa kế hay không, vì trước đây nó không được coi là tài sản truyền thống.

Anh Minh quyết định sử dụng công cụ Tính thuế thừa kế của Cú Thông Thái. Anh nhập thông tin về giá trị biển số xe là 1.5 tỷ đồng và mối quan hệ "cha - con ruột". Công cụ ngay lập tức cho kết quả: "Miễn thuế TNCN do thuộc trường hợp thừa kế trong nội bộ gia đình (cha - con). Tuy nhiên, cần lưu ý kê khai với cơ quan thuế để hoàn tất thủ tục." Anh Minh rất bất ngờ và vui mừng vì công cụ đã làm rõ một vấn đề mà anh chưa từng nghĩ tới. "Cú Thông Thái không chỉ tính toán mà còn cung cấp thông tin pháp lý rất kịp thời và chính xác, giúp tôi tránh được những rắc rối không đáng có," anh chia sẻ.