Giới Thiệu

Từ ngày 01/07/2025, một chương mới sẽ mở ra cho hàng triệu hộ kinh doanh trên khắp Việt Nam. Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024 chính thức có hiệu lực, mang theo quy định về việc tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh cá thể. Thay đổi này, được xem là một bước tiến quan trọng, nhằm đảm bảo an sinh xã hội cho lực lượng lao động phi chính thức vốn chiếm tỷ lệ lớn, đặc biệt là tại các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội.

Trước đây, theo Luật BHXH 2014, việc tham gia BHXH của chủ hộ kinh doanh chỉ là tự nguyện. Giờ đây, với Luật BHXH 2024, nghĩa vụ này đã trở thành bắt buộc đối với một bộ phận không nhỏ các hộ kinh doanh. Theo đó, chủ hộ kinh doanh cần nắm rõ những thay đổi cụ thể để tuân thủ đúng quy định, tránh các rủi ro pháp lý và đảm bảo quyền lợi của mình. Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, chủ hộ kinh doanh cá thể phải tham gia BHXH bắt buộc từ 01/07/2025.

Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết về những thay đổi này, hướng dẫn cách tuân thủ và chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ các hộ kinh doanh đã và đang thực hiện nghĩa vụ BHXH.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là một quy định pháp lý mới, mà còn là một sự dịch chuyển lớn trong tư duy về an sinh xã hội tại Việt Nam. Từ trước đến nay, lực lượng lao động tự do, bao gồm chủ hộ kinh doanh, thường không được bảo vệ đầy đủ bởi các chính sách bảo hiểm. Điều này tạo ra một lỗ hổng lớn trong hệ thống an sinh, khiến họ dễ bị tổn thương trước những rủi ro về sức khỏe, tai nạn lao động, hoặc khi về già. Việc mở rộng diện bao phủ BHXH là một bước đi quan trọng để khắc phục tình trạng này, đảm bảo mọi người lao động đều có quyền được bảo vệ và an tâm về tương lai.

Tuy nhiên, việc triển khai BHXH bắt buộc cho hộ kinh doanh cũng đặt ra nhiều thách thức. Một trong số đó là việc làm sao để nâng cao nhận thức và sự chấp thuận của các hộ kinh doanh đối với chính sách mới. Nhiều người có thể còn e ngại về gánh nặng tài chính hoặc chưa hiểu rõ về lợi ích lâu dài mà BHXH mang lại. Do đó, cần có một chiến dịch truyền thông hiệu quả để giải thích rõ ràng về quy định mới, đồng thời cung cấp các dịch vụ tư vấn và hỗ trợ để giúp các hộ kinh doanh tuân thủ một cách dễ dàng.

Đối Tượng và Lộ Trình Tham Gia BHXH Bắt Buộc

Theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, việc tham gia BHXH bắt buộc cho hộ kinh doanh được chia thành hai giai đoạn, áp dụng cho hai nhóm đối tượng khác nhau:

Giai đoạn 1 (từ 01/07/2025):

Giai đoạn 2 (từ 01/07/2029):

Ngoài ra, cần lưu ý rằng hộ kinh doanh phải đóng BHXH cho người lao động (NLĐ) mà họ thuê, bất kể số lượng NLĐ là bao nhiêu. Tổng tỷ lệ đóng là 21.5% quỹ lương tháng, bao gồm:

Phân loại phương pháp tính thuế và ảnh hưởng đến BHXH

Việc phân loại hộ kinh doanh theo phương pháp kê khai và phương pháp khác có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thời điểm bắt đầu tham gia BHXH bắt buộc. Phương pháp kê khai thường áp dụng cho các hộ kinh doanh có quy mô lớn hơn, có hệ thống sổ sách kế toán đầy đủ và kê khai doanh thu, chi phí một cách chi tiết. Trong khi đó, các hộ kinh doanh khác, thường là các hộ có quy mô nhỏ hơn, có thể áp dụng phương pháp thuế khoán hoặc một phương pháp đơn giản hơn. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến khả năng theo dõi và quản lý việc đóng BHXH, do đó, việc chia thành hai giai đoạn giúp đảm bảo quá trình triển khai diễn ra một cách suôn sẻ và hiệu quả.

Xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH

Một vấn đề quan trọng khác là việc xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Theo quy định, mức lương này phải dựa trên thu nhập thực tế của chủ hộ kinh doanh, nhưng không được thấp hơn mức tham chiếu do nhà nước quy định. Điều này nhằm đảm bảo rằng chủ hộ kinh doanh đóng góp một khoản tiền hợp lý vào quỹ BHXH, đồng thời cũng đảm bảo quyền lợi của họ khi hưởng các chế độ bảo hiểm. Tuy nhiên, việc xác định thu nhập thực tế của chủ hộ kinh doanh có thể gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, không có hệ thống sổ sách kế toán chi tiết. Do đó, cần có các hướng dẫn cụ thể và rõ ràng từ cơ quan BHXH để giúp các hộ kinh doanh thực hiện việc này một cách chính xác và minh bạch.

Ví dụ, một hộ kinh doanh tạp hóa tại Hà Nội nộp thuế theo phương pháp kê khai sẽ thuộc nhóm 1 và phải tham gia BHXH bắt buộc từ 01/07/2025. Ngược lại, một sạp bán rau tại chợ Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh, nộp thuế theo phương pháp khoán sẽ thuộc nhóm 2 và bắt đầu tham gia từ 01/07/2029. Việc phân loại rõ ràng này giúp cơ quan BHXH có thể quản lý và hỗ trợ các hộ kinh doanh một cách hiệu quả hơn.

3 Thay Đổi Quan Trọng Cần Lưu Ý

Việc tham gia BHXH bắt buộc mang đến nhiều thay đổi quan trọng cho các hộ kinh doanh, bao gồm:

Bảng so sánh BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc

Ví dụ, một chủ hộ kinh doanh trước đây chỉ tham gia BHXH tự nguyện với mức đóng tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí. Khi chuyển sang BHXH bắt buộc, mức đóng của họ có thể tăng lên đáng kể, nhưng đổi lại, họ sẽ được hưởng thêm các chế độ ốm đau, thai sản, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính khi gặp các rủi ro về sức khỏe.

Một ví dụ khác, một chủ hộ kinh doanh ban đầu cảm thấy e ngại về các thủ tục hành chính phức tạp. Tuy nhiên, sau khi được tư vấn và hỗ trợ bởi cơ quan BHXH, họ đã hiểu rõ hơn về quy trình và thực hiện các thủ tục một cách dễ dàng. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của việc cung cấp thông tin và hỗ trợ cho các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi sang BHXH bắt buộc.