Giới Thiệu

Bạn có biết, chỉ còn chưa đầy 3 năm nữa, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU sẽ chính thức có hiệu lực? Theo VnEconomy, nếu không chuẩn bị kỹ lưỡng, doanh nghiệp Việt Nam có thể mất đến 30% lợi nhuận do chi phí phát thải. Đừng để điều này xảy ra! Hãy cùng Cú Thông Thái điểm qua 5 sai lầm chết người cần tránh ngay từ bây giờ.

CBAM không chỉ là một rào cản thương mại, mà còn là một cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi sang các quy trình sản xuất xanh hơn, hiệu quả hơn. Việc thích ứng với CBAM đòi hỏi sự thay đổi toàn diện, từ việc đầu tư vào công nghệ giảm phát thải, đến việc cải thiện hệ thống quản lý năng lượng và theo dõi phát thải. Những doanh nghiệp chủ động thực hiện các biện pháp này không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực từ CBAM mà còn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế, thu hút các nhà đầu tư quan tâm đến yếu tố bền vững.

CBAM 2026: 'Luật chơi' mới cho doanh nghiệp xuất khẩu

Từ ngày 1/1/2026, CBAM sẽ áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu vào EU thuộc 6 lĩnh vực: sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Theo VnEconomy, các doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng này sẽ phải mua chứng chỉ carbon tương ứng với lượng khí thải trong quá trình sản xuất. Chi phí này có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá thành và khả năng cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam.

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050 theo Thỏa thuận Paris. Để thực hiện cam kết này, Chính phủ đã phê duyệt Đề án Thành lập và Phát triển Thị trường carbon vào đầu năm 2025. Đến năm 2026, khung pháp lý dự kiến sẽ hoàn thiện với các văn bản quan trọng như:

Theo Tạp chí Công Thương, hệ thống đăng ký quốc gia sẽ giám sát từng tấn CO2 phát thải, cho phép doanh nghiệp vay tối đa 15% hạn ngạch năm kế tiếp nếu vượt mức. Tuy nhiên, việc không tuân thủ các quy định về phát thải có thể dẫn đến các biện pháp xử phạt, bao gồm cả việc hạn chế xuất khẩu.

Để hiểu rõ hơn về tác động của CBAM, cần xem xét đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ phải chịu trách nhiệm cho lượng phát thải trực tiếp từ hoạt động sản xuất của mình, mà còn phải xem xét lượng phát thải gián tiếp từ các nhà cung cấp nguyên liệu và dịch vụ. Việc truy xuất nguồn gốc carbon trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ví dụ, một công ty thép xuất khẩu sang EU sẽ cần chứng minh lượng carbon phát thải từ quá trình khai thác quặng sắt, sản xuất than cốc, vận chuyển nguyên liệu, và sản xuất thép thành phẩm. Nếu không thể cung cấp thông tin chi tiết và chính xác, công ty có thể phải chịu mức thuế CBAM cao hơn, làm giảm lợi nhuận và khả năng cạnh tranh.

2.1. Ảnh hưởng của CBAM đến từng ngành hàng cụ thể

• Sắt thép: Ngành này chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do quá trình sản xuất đòi hỏi nhiều năng lượng và phát thải lớn.
• Nhôm: Tương tự như thép, sản xuất nhôm cũng là một quá trình tiêu tốn nhiều năng lượng.
• Xi măng: Quá trình nung clinker trong sản xuất xi măng tạo ra lượng CO2 đáng kể.
• Phân bón: Sản xuất phân bón, đặc biệt là phân đạm, cũng phát thải một lượng lớn khí nhà kính.
• Điện: Các nhà máy điện than vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu năng lượng của Việt Nam, dẫn đến lượng phát thải cao.
• Hydro: Mặc dù hydro được coi là nhiên liệu sạch, nhưng quá trình sản xuất hydro (đặc biệt là từ nhiên liệu hóa thạch) vẫn tạo ra phát thải carbon.

2.2. Cơ hội cho doanh nghiệp xanh

CBAM không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Bằng cách đầu tư vào công nghệ tiên tiến, sử dụng năng lượng tái tạo, và áp dụng các biện pháp quản lý năng lượng hiệu quả, doanh nghiệp có thể giảm thiểu lượng phát thải carbon, giảm chi phí CBAM, và nâng cao hình ảnh thương hiệu trên thị trường quốc tế. Ví dụ, các công ty thép có thể chuyển sang sử dụng lò điện hồ quang (EAF) thay vì lò cao truyền thống, sử dụng thép phế liệu làm nguyên liệu đầu vào, và áp dụng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Các công ty xi măng có thể sử dụng phụ gia khoáng hoạt tính để giảm lượng clinker trong xi măng, sử dụng nhiên liệu thay thế như biomass, và áp dụng công nghệ CCS.

5 Sai Lầm 'Chết Người' và Cách Phòng Tránh

1. Bỏ Qua Đo Lường Phát Thải Sớm

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành thép tại Hải Phòng, chưa triển khai hệ thống đo lường phát thải. Hậu quả? Theo VnEconomy, họ sẽ thiếu dữ liệu quan trọng để báo cáo CBAM từ năm 2026. Hạn chót nộp tờ khai CBAM đầu tiên là 30/9/2027, đừng để đến lúc đó mới 'nước đến chân mới nhảy'!

🦉 Cú Thông Thái nhận xét: Hãy bắt đầu đo lường phát thải ngay từ bây giờ. Liên hệ với Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc các tổ chức uy tín như CIC để được hướng dẫn.

Việc đo lường phát thải không chỉ đơn thuần là thu thập dữ liệu. Nó còn là quá trình phân tích, đánh giá, và xác định các nguồn phát thải chính trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp. Từ đó, doanh nghiệp có thể đưa ra các biện pháp giảm phát thải hiệu quả, tiết kiệm chi phí, và nâng cao hiệu quả sản xuất. Ví dụ, một công ty sản xuất nhôm có thể phát hiện ra rằng lượng phát thải lớn nhất đến từ quá trình điện phân nhôm. Bằng cách đầu tư vào công nghệ điện phân tiên tiến hơn, công ty có thể giảm đáng kể lượng phát thải carbon và tiết kiệm năng lượng.

1.1. Các phương pháp đo lường phát thải

Có nhiều phương pháp đo lường phát thải khác nhau, tùy thuộc vào quy mô và đặc điểm của doanh nghiệp. Một số phương pháp phổ biến bao gồm:

• Tính toán dựa trên hệ số phát thải: Sử dụng các hệ số phát thải tiêu chuẩn để ước tính lượng phát thải từ các hoạt động sản xuất.
• Đo trực tiếp: Sử dụng các thiết bị đo chuyên dụng để đo lượng khí thải tại nguồn.
• Sử dụng phần mềm quản lý năng lượng và phát thải: Sử dụng các phần mềm chuyên dụng để theo dõi và quản lý lượng phát thải carbon.

Doanh nghiệp nên lựa chọn phương pháp đo lường phù hợp với điều kiện thực tế của mình, đảm bảo tính chính xác và tin cậy của dữ liệu.

1.2. Tầm quan trọng của việc xác minh dữ liệu

Dữ liệu phát thải cần được xác minh bởi một bên thứ ba độc lập để đảm bảo tính chính xác và tin cậy. Việc xác minh này giúp doanh nghiệp xây dựng lòng tin với các đối tác thương mại, nhà đầu tư, và cơ quan quản lý. Các tổ chức xác minh uy tín thường tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064.

2. Chờ Đến Phút Chót Mới Hành Động

Nhiều doanh nghiệp có tâm lý chờ đợi, xem xét tình hình rồi mới quyết định. Đây là một sai lầm lớn! Theo kinh nghiệm từ các quốc gia đã áp dụng CBAM, việc chuẩn bị cần ít nhất 2-3 năm. Đến năm 2026 mới bắt đầu thì quá muộn. Các chuyên gia từ Deloitte khuyến cáo, doanh nghiệp nên chủ động xây dựng lộ trình giảm phát thải ngay từ bây giờ.

Việc xây dựng lộ trình giảm phát thải không chỉ là việc tuân thủ các quy định pháp luật, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, và giảm thiểu chi phí. Ví dụ, một công ty sản xuất xi măng có thể bắt đầu bằng việc thay thế một phần clinker bằng các phụ gia khoáng hoạt tính như tro bay, xỉ lò cao. Sau đó, công ty có thể đầu tư vào các công nghệ tiên tiến hơn như thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Quá trình này cần thời gian để nghiên cứu, thử nghiệm, và triển khai, do đó doanh nghiệp cần bắt đầu càng sớm càng tốt.

2.1. Xây dựng lộ trình giảm phát thải chi tiết

Lộ trình giảm phát thải cần bao gồm các mục tiêu cụ thể, các biện pháp thực hiện, và thời gian hoàn thành. Ví dụ:

2.2. Tận dụng các nguồn hỗ trợ

Chính phủ và các tổ chức quốc tế thường có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp nên chủ động tìm hiểu và tận dụng các nguồn hỗ trợ này, bao gồm:

• Các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp
• Các chương trình tài trợ cho nghiên cứu và phát triển công nghệ xanh
• Các khóa đào tạo và tư vấn về quản lý năng lượng và phát thải

3. Thiếu Hiểu Biết Về Quy Trình Báo Cáo CBAM

Quy trình báo cáo CBAM khá phức tạp và đòi hỏi doanh nghiệp phải cung cấp thông tin chi tiết về lượng phát thải trong quá trình sản xuất. Nhiều doanh nghiệp không nắm rõ quy trình này và có thể mắc các sai sót trong quá trình báo cáo. Hậu quả là bị phạt hoặc bị từ chối nhập khẩu hàng hóa vào EU. Theo Ủy ban Châu Âu, các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ về quy trình báo cáo và chuẩn bị đầy đủ các tài liệu cần thiết.

Việc hiểu rõ quy trình báo cáo CBAM không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các sai sót và bị phạt, mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quá trình quản lý năng lượng và phát thải. Bằng cách thu thập và phân tích dữ liệu phát thải một cách cẩn thận, doanh nghiệp có thể xác định các khu vực cần cải thiện, giảm chi phí, và nâng cao hiệu quả sản xuất. Ví dụ, một công ty sản xuất phân bón có thể phát hiện ra rằng lượng phát thải lớn nhất đến từ quá trình sản xuất amoniac. Bằng cách tối ưu hóa quá trình này, công ty có thể giảm đáng kể lượng phát thải carbon và tiết kiệm chi phí năng lượng.

3.1. Các bước trong quy trình báo cáo CBAM

Quy trình báo cáo CBAM bao gồm các bước sau:

1. Đăng ký với cơ quan quản lý CBAM của EU: Doanh nghiệp cần đăng ký để được cấp mã số CBAM.
2. Thu thập dữ liệu phát thải: Doanh nghiệp cần thu thập dữ liệu về lượng phát thải trực tiếp và gián tiếp trong quá trình sản xuất.
3. Tính toán lượng phát thải: Doanh nghiệp cần tính toán lượng phát thải theo các phương pháp được quy định bởi EU.
4. Nộp tờ khai CBAM: Doanh nghiệp cần nộp tờ khai CBAM cho cơ quan quản lý CBAM của EU trước ngày 30 tháng 9 hàng năm.
5. Mua chứng chỉ CBAM: Doanh nghiệp cần mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải đã báo cáo.

3.2. Sử dụng công cụ hỗ trợ báo cáo CBAM

Hiện nay có nhiều công cụ hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình báo cáo CBAM, bao gồm phần mềm quản lý năng lượng và phát thải, dịch vụ tư vấn CBAM, và các khóa đào tạo về CBAM. Doanh nghiệp nên tận dụng các công cụ này để đảm bảo quá trình báo cáo được thực hiện một cách chính xác và hiệu quả.

4. Không Đánh Giá Tác Động Đến Chuỗi Cung Ứng

CBAM không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất khẩu, mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu các nhà cung cấp của bạn không đáp ứng được các yêu cầu về phát thải, bạn có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn CBAM. Theo PwC Việt Nam, doanh nghiệp nên đánh giá tác động của CBAM đến chuỗi cung ứng và làm việc với các nhà cung cấp để giảm phát thải.

Việc đánh giá tác động đến chuỗi cung ứng không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của CBAM, mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng một chuỗi cung ứng bền vững hơn, giảm thiểu rủi ro, và nâng cao khả năng cạnh tranh. Ví dụ, một công ty sản xuất quần áo xuất khẩu sang EU có thể yêu cầu các nhà cung cấp bông của mình sử dụng các phương pháp canh tác bền vững hơn, giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Điều này không chỉ giúp giảm lượng phát thải carbon, mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

4.1. Xác định các nhà cung cấp có nguy cơ cao

Doanh nghiệp cần xác định các nhà cung cấp có nguy cơ cao về phát thải carbon, ví dụ như các nhà cung cấp sử dụng công nghệ lạc hậu, sử dụng nhiều năng lượng hóa thạch, hoặc có quy trình sản xuất không hiệu quả. Sau đó, doanh nghiệp cần làm việc với các nhà cung cấp này để xây dựng kế hoạch giảm phát thải.

4.2. Hỗ trợ nhà cung cấp giảm phát thải

Doanh nghiệp có thể hỗ trợ nhà cung cấp giảm phát thải bằng cách:

• Cung cấp kiến thức và kỹ năng về quản lý năng lượng và phát thải
• Chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm
• Hỗ trợ tài chính để đầu tư vào công nghệ xanh
• Thiết lập các tiêu chuẩn phát thải cụ thể và yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ

5. Coi Nhẹ Vai Trò Của Chuyển Đổi Số

Chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp quản lý và giảm phát thải carbon. Các công nghệ như IoT, AI, và Big Data có thể giúp doanh nghiệp theo dõi, phân tích và tối ưu hóa quá trình sản xuất để giảm thiểu lượng phát thải. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của chuyển đổi số trong bối cảnh CBAM. Theo McKinsey Việt Nam, doanh nghiệp nên đầu tư vào chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm phát thải carbon.

Chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý và giảm phát thải carbon, mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Ví dụ, một công ty sản xuất ô tô có thể sử dụng công nghệ AI để tối ưu hóa thiết kế xe, giảm trọng lượng, và cải thiện hiệu suất nhiên liệu. Điều này không chỉ giúp giảm lượng phát thải carbon, mà còn tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường và thu hút khách hàng.

5.1. Ứng dụng IoT trong quản lý năng lượng

Công nghệ IoT cho phép doanh nghiệp theo dõi và quản lý năng lượng tiêu thụ một cách chi tiết và实时. Các cảm biến IoT có thể được lắp đặt tại các vị trí khác nhau trong nhà máy để thu thập dữ liệu về tiêu thụ điện, nước, và nhiên liệu. Dữ liệu này được truyền về trung tâm điều khiển để phân tích và đưa ra các biện pháp tối ưu hóa.

5.2. Sử dụng AI để tối ưu hóa quy trình sản xuất

Công nghệ AI có thể được sử dụng để tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí, và giảm lượng phát thải carbon. Ví dụ, AI có thể được sử dụng để điều chỉnh các thông số sản xuất như nhiệt độ, áp suất, và tốc độ để giảm thiểu tiêu thụ năng lượng và nguyên liệu.

5.3. Phân tích Big Data để dự đoán và quản lý phát thải

Công nghệ Big Data cho phép doanh nghiệp thu thập và phân tích lượng lớn dữ liệu về phát thải carbon. Dữ liệu này có thể được sử dụng để dự đoán lượng phát thải trong tương lai, xác định các khu vực có phát thải cao, và đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả.