Quy định kế toán thuế mới giai đoạn 2025-2026 tại Việt Nam là "cú xoay trục" lớn, bao gồm tăng giảm trừ gia cảnh TNCN, nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh, yêu cầu thanh toán không tiền mặt để khấu trừ GTGT, và áp dụng tự kê khai thay thuế khoán. Đây là bước đi chiến lược hướng tới số hóa và minh bạch.

1. "Cú Xoay Trục" Lớn: Thay Đổi Toàn Diện Kế Toán Thuế 2025-2026

Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong hệ thống kế toán và thuế Việt Nam. Hàng loạt thay đổi đồng loạt về thuế Giá trị gia tăng (GTGT), thuế Thu nhập cá nhân (TNCN), thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN), cùng với sự tái cấu trúc chế độ kế toán và phương thức quản lý hộ, cá nhân kinh doanh đang định hình lại bức tranh tài chính quốc gia. Đây không chỉ là những điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần; chúng là những bước đi chiến lược hướng tới mục tiêu số hóa toàn diện, tăng cường minh bạch và dần tiệm cận các chuẩn mực quốc tế (IFRS). Hệ sinh thái thuế Cú Kiểm Toán nhận định, sự chuyển dịch này sẽ tạo ra một kỷ nguyên mới trong quản lý thuế, đặt nền móng cho sự phát triển bền vững và hiệu quả hơn.

Theo chuyên gia Cú Kiểm Toán từ Cú Kiểm Toán.

Bối cảnh cải cách cốt lõi xoay quanh hai trụ cột chính: chuyển dịch từ phương thức quản lý dựa trên tiền mặt sang nền tảng số hóa, và từ cơ chế thuế khoán sang tự kê khai dựa trên doanh thu, chi phí thực tế. Từ ngày 01/07/2025, Luật Thuế GTGT 2024 có hiệu lực, yêu cầu tất cả hàng hóa, dịch vụ mua vào muốn được khấu trừ thuế GTGT đầu vào đều phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này áp dụng bất kể giá trị hóa đơn, một sự thay đổi lớn so với trước đây, chấm dứt việc sử dụng tiền mặt để chứng minh giao dịch mua vào. Quy định này nối tiếp tinh thần của Luật Thuế TNDN, nơi hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên đã yêu cầu thanh toán không tiền mặt để được tính vào chi phí được trừ.

🦉 Cú nhận xét: Quy định về thanh toán không tiền mặt cho khấu trừ GTGT từ 01/07/2025 là một cú hích mạnh mẽ, buộc doanh nghiệp phải rà soát và chuẩn hóa quy trình thanh toán nội bộ, đồng thời thay đổi thói quen giao dịch của các đối tác.

Song hành, từ ngày 01/01/2026, phương pháp thuế khoán – vốn là trụ cột quản lý cho hàng triệu hộ và cá nhân kinh doanh – sẽ chính thức bị bãi bỏ. Thay vào đó là cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế. Cơ quan thuế sẽ dựa vào dữ liệu hóa đơn điện tử, sao kê ngân hàng và thông tin từ các sàn thương mại điện tử để quản lý. Sự thay đổi này đặc biệt ảnh hưởng đến các hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống, bán lẻ và thương mại điện tử tại các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, nơi tập trung lượng lớn hoạt động kinh tế cá thể.

Những thay đổi này không chỉ là quy định mới, mà là sự chuyển đổi mô hình quản lý thuế quốc gia. Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ thống thuế hiện đại, minh bạch và hiệu quả, tiệm cận với thông lệ quốc tế. Các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động nắm bắt, đánh giá tác động và có kế hoạch hành động cụ thể để đảm bảo tuân thủ, tránh rủi ro pháp lý và tận dụng cơ hội từ những thay đổi này. Bạn có thể so sánh chi tiết các quy định cũ và mới để có cái nhìn rõ ràng hơn.

3. Hộ Kinh Doanh: Chấm Dứt Thuế Khoán – Cơ Hội Hay Thách Thức Mới?

Từ ngày 01/01/2026, phương pháp thuế khoán "truyền thống" sẽ chính thức bị khai tử cho hộ và cá nhân kinh doanh. Đây là một thay đổi mang tính cách mạng, chấm dứt giai đoạn hàng triệu hộ kinh doanh dựa vào mức khoán cố định hàng tháng để nộp thuế. Thay vào đó, một cơ chế mới dựa trên nguyên tắc "tự kê khai – tự nộp thuế" sẽ được áp dụng, gắn chặt với dữ liệu hóa đơn điện tử, sao kê ngân hàng và thông tin từ các sàn thương mại điện tử. Theo Lao Động, sự thay đổi này đặc biệt ảnh hưởng đến các hộ kinh doanh dịch vụ, ăn uống, bán lẻ và thương mại điện tử tại các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng.

Ngưỡng thuế mới: Cửa sáng cho hộ kinh doanh nhỏ

Điểm sáng trong quy định mới là sự gia tăng đáng kể các ngưỡng miễn thuế. Cụ thể, ngưỡng doanh thu để không phải nộp thuế Thu nhập Cá nhân (TNCN) đã tăng vọt từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Tương tự, ngưỡng doanh thu không chịu thuế Giá trị Gia tăng (GTGT) cũng được nâng từ 100 triệu đồng/năm lên 200 triệu đồng/năm, áp dụng từ 01/01/2026. Theo chuyên gia thuế, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, ví dụ như một quán ăn tại Cần Thơ hay một cửa hàng tạp hóa ở Hải Phòng với doanh thu khoảng 150–180 triệu đồng/năm, sẽ vừa thoát diện chịu thuế GTGT, vừa không phải nộp thuế TNCN. Đây là cơ hội để họ phát triển mạnh mẽ hơn mà không còn gánh nặng thuế khoán cố định.

🦉 Cú nhận xét: Sự gia tăng ngưỡng miễn thuế là động lực để hộ kinh doanh nhỏ phát triển, nhưng việc chuyển đổi sang kê khai thực tế đòi hỏi sự chuẩn bị.

Thách thức từ cơ chế kê khai thực tế

Tuy nhiên, đối với các hộ kinh doanh có doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm, đặc biệt là những hộ nằm tại các khu vực kinh doanh sầm uất như Quận 1 (TP.HCM) hay Hoàn Kiếm (Hà Nội), quy định mới đặt ra yêu cầu bắt buộc phải kê khai thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế. Thuế suất áp dụng sẽ là 15% hoặc 17% tùy thuộc vào mức doanh thu, như phân tích trên Lao Động. Điều này đồng nghĩa với việc các hộ này phải xây dựng hệ thống sổ sách kế toán, lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua vào bán ra một cách minh bạch. Việc dựa vào "ước lượng" như thuế khoán sẽ không còn hiệu lực. Cơ quan thuế sẽ đối chiếu dữ liệu từ hóa đơn điện tử, sao kê ngân hàng và dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử để xác định nghĩa vụ thuế. Nếu không chuẩn bị kỹ lưỡng, các hộ kinh doanh này có nguy cơ bị ấn định thuế cao hơn thực tế, gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Bạn có thể tìm hiểu chi tiết cách tính thuế cho hộ kinh doanh và chuẩn bị sẵn sàng.

4. Siết Chặt Chứng Từ & Thanh Toán Không Tiền Mặt: Doanh Nghiệp Cần Làm Gì?

Từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, Luật Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) 2024 chính thức yêu cầu tất cả hàng hóa, dịch vụ mua vào muốn được khấu trừ thuế GTGT đầu vào đều PHẢI có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Quy định này áp dụng không phân biệt giá trị hóa đơn, khác biệt hoàn toàn so với trước đây khi chỉ hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên mới yêu cầu thanh toán không tiền mặt để được khấu trừ thuế. Đây là một bước siết chặt quản lý thuế GTGT chưa từng có, nhằm đảm bảo tính minh bạch và ngăn chặn gian lận thuế. Đồng thời, quy định này tiếp nối yêu cầu về chi phí được trừ khi tính thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN): hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí hợp lý.[1][8][9]

Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có quy mô lớn hoặc hoạt động trong các lĩnh vực mua sắm, dịch vụ thường xuyên, việc điều chỉnh quy trình thanh toán là cực kỳ cấp bách. Thay vì sử dụng tiền mặt cho các giao dịch nhỏ lẻ, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống thanh toán điện tử nội bộ, khuyến khích nhân viên sử dụng thẻ hoặc chuyển khoản cho mọi khoản chi. Ví dụ, một nhà hàng lớn tại quận 1, TP.HCM với hàng trăm giao dịch mua nguyên liệu tươi sống mỗi ngày sẽ phải đối mặt với thách thức lớn nếu vẫn duy trì thói quen thanh toán tiền mặt. Từ 01/07/2025, nếu không có chứng từ chuyển khoản cho hóa đơn mua rau củ, thịt cá, nhà hàng sẽ không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào, làm tăng đáng kể chi phí hoạt động. Tương tự, một công ty sản xuất tại Bình Dương chi trả tiền thuê mặt bằng hoặc mua vật tư nhỏ dưới 5 triệu đồng bằng tiền mặt sẽ đối diện nguy cơ không được trừ khoản chi phí này khi tính thuế TNDN. [1][5][8]

Mức phạt cho hành vi sai phạm về hóa đơn cũng tăng mạnh. Theo quy định mới, mức phạt tối đa cho hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm có thể lên tới 70 triệu đồng, và hành vi không lập hóa đơn có thể bị phạt tới 80 triệu đồng.[5] Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về sự cẩn trọng và tuân thủ quy trình lập, lưu trữ hóa đơn điện tử. Bộ phận kế toán – thuế cần xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ thời điểm xuất hóa đơn, đảm bảo khớp với thời điểm giao dịch thực tế và thời điểm thanh toán. Việc chậm trễ hoặc sai sót trong quy trình này không chỉ gây thiệt hại về thuế mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý đáng kể.

🦉 Cú nhận xét: Các quy định về chứng từ và thanh toán không tiền mặt là "cửa ải" quan trọng nhất cho doanh nghiệp trong giai đoạn 2025-2026. Không chuẩn bị kỹ lưỡng đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro tài chính và pháp lý.

Để tuân thủ, doanh nghiệp cần:

Việc chuyển đổi sang mô hình thanh toán không tiền mặt không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn mang lại lợi ích về quản lý tài chính minh bạch, giảm thiểu rủi ro thất thoát và nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp trong dài hạn. Bạn có thể tự kiểm tra ngay cách các quy định mới ảnh hưởng đến chi phí doanh nghiệp của mình.

Giai đoạn 2025-2026 không chỉ mang đến những thay đổi về luật thuế mà còn định hình lại toàn bộ khung pháp lý về kế toán doanh nghiệp. Dự kiến, Thông tư 99/2025/TT-BTC sẽ thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đưa chế độ kế toán Việt Nam tiệm cận với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Sự thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động đa quốc gia hoặc có ý định niêm yết, phải chủ động cập nhật và điều chỉnh hệ thống kế toán của mình.

Một trong những điểm nhấn cốt lõi là việc đổi tên "Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính". Cấu trúc của báo cáo này sẽ được sắp xếp lại theo hướng gần gũi hơn với IFRS, giúp nhà đầu tư và các bên liên quan có cái nhìn minh bạch và đầy đủ hơn về tình hình tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Thông tư 99/2025/TT-BTC dự kiến sẽ bổ sung các tài khoản mới, ví dụ như tài khoản 215 - Tài sản sinh học. Đây là một sự bổ sung quan trọng, đặc biệt đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp tại các tỉnh như Đồng Nai, Lâm Đồng, nơi có hoạt động sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.

Việc siết chặt yêu cầu về chứng từ kế toán là một điểm không thể bỏ qua. Cùng với xu hướng số hóa và yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt, các doanh nghiệp cần đảm bảo mọi giao dịch đều có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp và được ghi nhận chính xác. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính hợp lệ khi quyết toán thuế mà còn là nền tảng cho việc lập báo cáo tài chính chính xác. Sự thay đổi này, kết hợp với quy định xử phạt nặng đối với hành vi liên quan đến hóa đơn, đòi hỏi bộ phận kế toán phải nâng cao tính chuyên nghiệp và cẩn trọng trong từng nghiệp vụ.

🦉 Cú nhận xét: Việc tiệm cận IFRS là xu hướng tất yếu, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư. Doanh nghiệp nào chậm chân trong việc chuẩn bị sẽ đối mặt với rủi ro tuân thủ và bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Cụ thể, các doanh nghiệp cần lưu ý:

Việc chủ động thích ứng với chế độ kế toán mới không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển.

6. Dữ liệu & Xu hướng: Việt Nam Đang Đi Nhanh Thế Nào Đến Số Hóa Thuế?

Những quy định mới từ 2025-2026 không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn phản ánh một tầm nhìn chiến lược rõ ràng của Việt Nam: hướng tới một hệ thống thuế số hóa, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Ba xu hướng chính nổi bật lên từ các thay đổi này:

7. Bài Học Cho Người Nộp Thuế: 3 Mẹo Tiết Kiệm Thuế Hợp Pháp Từ Cú Kiểm Toán

Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu bước ngoặt lớn trong quản lý thuế Việt Nam. Thay vì loay hoay với các quy định phức tạp, Cú Kiểm Toán mách bạn 3 mẹo tiết kiệm thuế hợp pháp, giúp bạn chủ động thích ứng và tối ưu nghĩa vụ tài chính.

Mẹo 1: Tận Dụng Tối Đa Mức Giảm Trừ Gia Cảnh Mới

Luật Thuế TNCN 2026 tăng mạnh mức giảm trừ gia cảnh: bản thân lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) và người phụ thuộc lên 6,2 triệu đồng/tháng. Điều này có nghĩa là với cùng mức lương, bạn sẽ đóng thuế ít hơn đáng kể so với trước đây. Ví dụ, người độc thân có thu nhập 20 triệu/tháng, trước đây phải nộp thuế cho 10,5 triệu (20 - 9 triệu giảm trừ cũ), nay chỉ còn nộp thuế cho 4,5 triệu (20 - 15,5 triệu). Nếu có 2 con nhỏ, tổng giảm trừ lên tới 15,5 + 2*6,2 = 27,9 triệu/tháng, vượt xa mức lương 20 triệu, tức là bạn không phải nộp thuế TNCN. Hãy kiểm tra ngay mức giảm trừ gia cảnh mới áp dụng cho trường hợp của bạn.

Mẹo 2: Chuyển Đổi Sang Thanh Toán Không Tiền Mặt & Lưu Trữ Hóa Đơn

Từ 01/07/2025, mọi hàng hóa, dịch vụ mua vào muốn khấu trừ GTGT đều phải có chứng từ thanh toán không tiền mặt. Với thuế TNDN, hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên cũng phải thanh toán qua ngân hàng mới được trừ chi phí. Đừng để lỡ mất quyền lợi này vì thói quen dùng tiền mặt. Hãy yêu cầu hóa đơn cho mọi giao dịch và thực hiện thanh toán điện tử. Với hộ kinh doanh, việc chấm dứt thuế khoán từ 01/01/2026 đòi hỏi bạn phải lưu trữ hóa đơn, chứng từ chi phí thực tế để kê khai tự nộp thuế. Sử dụng các công cụ quản lý hóa đơn điện tử hoặc tư vấn về thuế hộ kinh doanh để bắt đầu.

Mẹo 3: Nâng Cao Hiểu Biết Về Chế Độ Kế Toán Mới & Tiệm Cận IFRS

Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200, đưa chế độ kế toán doanh nghiệp tiệm cận chuẩn mực quốc tế IFRS. Việc đổi tên "Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính", bổ sung tài khoản tài sản sinh học (TK 215) là những thay đổi quan trọng. Doanh nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp, cần cập nhật ngay. Bộ phận kế toán – thuế cần hiểu rõ cấu trúc báo cáo mới và các yêu cầu chặt chẽ về chứng từ để tránh bị phạt nặng. Mức phạt tối đa cho hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm có thể lên tới 70 triệu đồng, không lập hóa đơn lên tới 80 triệu đồng. Đầu tư vào đào tạo và hệ thống kế toán là khoản đầu tư thông minh.

8. Kết Luận: Chủ Động Thích Ứng, Vững Bước Với Thay Đổi

Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu một bước ngoặt trong hệ thống kế toán thuế Việt Nam. Những thay đổi về thuế GTGT, thuế TNCN, thuế TNDN, cùng với việc bãi bỏ thuế khoán cho hộ kinh doanh và siết chặt quy định về chứng từ, thanh toán không tiền mặt, đang định hình lại cách thức hoạt động của mọi tổ chức và cá nhân kinh doanh. Đây không còn là dự báo, mà là thực tế đang diễn ra, đòi hỏi sự chủ động và thích ứng nhanh chóng từ phía người nộp thuế.

Việc tăng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế TNCN và 6,2 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc từ năm 2026 là cơ hội để người lao động có thu nhập ổn định, đặc biệt là gia đình có con nhỏ, giảm bớt gánh nặng thuế. Tuy nhiên, để hưởng trọn vẹn lợi ích này, việc kê khai chính xác và đầy đủ thông tin người phụ thuộc là tối quan trọng. Bạn có thể tự kiểm tra ngay cách tính giảm trừ gia cảnh mới nhất.

Đối với hộ kinh doanh, sự chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang tự kê khai dựa trên doanh thu thực tế (với ngưỡng mới 500 triệu đồng/năm cho thuế TNCN và 200 triệu đồng/năm cho thuế GTGT) mở ra cả cơ hội minh bạch và thách thức mới. Cơ hội nằm ở việc quản lý chi phí chặt chẽ hơn, tận dụng các quy định ưu đãi. Thách thức đến từ việc phải xây dựng hệ thống sổ sách, lưu giữ hóa đơn, chứng từ một cách bài bản. Đừng chờ đợi đến phút cuối; hãy bắt đầu làm quen với việc kê khai điện tử và lưu trữ hóa đơn ngay từ bây giờ để tránh rủi ro bị ấn định thuế.

Các doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị có nhiều giao dịch mua vào, cần ngay lập tức rà soát quy trình thanh toán. Từ 01/07/2025, mọi hóa đơn mua vào muốn được khấu trừ GTGT đều phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này có nghĩa là các khoản chi dưới 5 triệu đồng cũng cần được cân nhắc phương thức thanh toán. Bên cạnh đó, việc áp dụng chế độ kế toán tiệm cận IFRS, với tên gọi mới "Báo cáo tình hình tài chính", đòi hỏi bộ phận kế toán phải cập nhật kiến thức và quy trình xử lý. Đầu tư vào hệ thống quản lý hóa đơn điện tử và đào tạo nhân sự là khoản đầu tư cần thiết để tránh các mức phạt nặng nề, có thể lên tới 70-80 triệu đồng.

🦉 Cú nhận xét: Sự thay đổi này là một "bộ lọc" tự nhiên. Những ai chủ động cập nhật, đầu tư vào công nghệ và quy trình sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn. Ngược lại, những ai chậm chân sẽ đối mặt với rủi ro tuân thủ và chi phí gia tăng.

Cuối cùng, việc số hóa toàn diện, sử dụng số định danh cá nhân (CCCD) thay mã số thuế cá nhân từ 01/07/2025, cho thấy xu hướng quản lý thuế minh bạch và gắn kết dữ liệu ngày càng mạnh mẽ. Hãy xem những thay đổi này không phải là gánh nặng, mà là cơ hội để chuẩn hóa hoạt động kinh doanh, tối ưu hóa nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp. Chủ động tìm hiểu, áp dụng các công cụ hỗ trợ và tham vấn chuyên gia sẽ giúp bạn vững bước trên con đường tuân thủ và phát triển bền vững.