1. Xuất nhập khẩu tiểu ngạch tiềm ẩn những rủi ro pháp lý nào trong năm 2026?

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt trong quản lý hải quan với việc số hóa toàn diện dữ liệu hàng hóa. Giao dịch tiểu ngạch, vốn dựa vào chứng từ đơn giản, nay đối mặt với sự kiểm soát chặt chẽ từ hệ thống dữ liệu liên thông.

Rủi ro lớn nhất nằm ở việc thiếu hụt chứng từ hợp pháp để chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Khi cơ quan thuế thực hiện thanh tra, hàng hóa không có tờ khai hải quan chính ngạch sẽ bị coi là hàng hóa không rõ nguồn gốc. Điều này dẫn đến việc bị ấn định thuế và xử phạt hành chính nghiêm trọng.

• Rủi ro bị truy thu thuế GTGT và thuế TNDN do không có hóa đơn đầu vào hợp lệ.
• Nguy cơ bị tịch thu hàng hóa do vi phạm quy định về quản lý thị trường.
• Khó khăn trong việc hoàn thuế hoặc khấu trừ thuế do thiếu chứng từ thanh toán qua ngân hàng.

Phân tích sự chuyển dịch từ giao dịch truyền thống sang môi trường số và những lỗ hổng trong kiểm soát chứng từ hàng hóa, chúng ta thấy rõ tầm quan trọng của việc chuyển đổi sang nhập khẩu chính ngạch.

2. Tại sao hàng hóa tiểu ngạch thường xuyên bị liệt vào danh sách rủi ro hóa đơn?

Hàng hóa tiểu ngạch thường gắn liền với các đơn vị trung gian không có tư cách pháp nhân hoặc doanh nghiệp "ma". Theo Công văn 1798/TCT-TTKT, danh sách 524 doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh là cảnh báo đỏ cho bất kỳ ai sử dụng hóa đơn từ các nguồn này.

Khi doanh nghiệp mua hàng tiểu ngạch, việc nhận hóa đơn từ các đơn vị nằm trong danh sách rủi ro là khó tránh khỏi. Hệ thống AI của cơ quan thuế sẽ tự động đối soát và phát hiện các giao dịch bất thường này ngay lập tức.

Liên kết trực tiếp với rủi ro từ danh sách 524 doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh theo Công văn 1798/TCT-TTKT và hệ lụy khấu trừ thuế, doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ hồ sơ đầu vào để tránh các án phạt không đáng có.

3. Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro tạm hoãn xuất cảnh theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP?

Nghị định 49/2025/NĐ-CP quy định chặt chẽ về việc tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện pháp luật nếu doanh nghiệp còn nợ thuế. Các giao dịch tiểu ngạch thiếu chứng từ thường gây ra các khoản nợ thuế phát sinh ngoài dự kiến do bị loại chi phí.

Để bảo vệ vị thế và quyền tự do đi lại, doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp quản trị rủi ro chủ động. Việc kiểm soát dòng tiền và nghĩa vụ thuế phải được đặt lên hàng đầu trong vận hành doanh nghiệp.

• Thường xuyên tra cứu tình trạng nợ thuế trên hệ thống của cơ quan thuế.
• Đảm bảo mọi giao dịch đều có hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định pháp luật.
• Lập kế hoạch tài chính để thanh toán dứt điểm các khoản nợ thuế trước khi quá hạn.
• Sử dụng các công cụ rà soát đối tác để tránh giao dịch với doanh nghiệp rủi ro cao.

Hướng dẫn kiểm soát công nợ thuế và nghĩa vụ phát sinh từ các giao dịch không có chứng từ hợp lệ chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp SME tồn tại bền vững trong môi trường kinh doanh đầy biến động.

4. Giải pháp nào để tối ưu hóa chi phí thuế cho doanh nghiệp SME thay vì dựa vào đường tiểu ngạch?

Thay vì mạo hiểm với các giao dịch tiểu ngạch thiếu chứng từ, doanh nghiệp SME nên chuyển dịch sang mô hình nhập khẩu chính ngạch. Đây là cách bền vững để bảo vệ dòng tiền và uy tín thương hiệu.

Từ ngày 01/01/2026, Nghị định 68/2026/NĐ-CP đã nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh lên 500 triệu đồng/năm. Đây là đòn bẩy tài chính quan trọng để các hộ kinh doanh cá thể hợp thức hóa quy trình nhập hàng và quản lý chi phí đầu vào.

Đối với doanh nghiệp SME, việc áp dụng lộ trình thuế TNDN 3 tầng (15%, 17%, 20%) từ 01/10/2025 giúp tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Dưới đây là bảng so sánh lợi ích giữa hai hình thức:

• Nhập khẩu chính ngạch: Có hóa đơn GTGT hợp lệ, được khấu trừ thuế đầu vào và chi phí được tính vào giá vốn.
• Tiểu ngạch: Thiếu hóa đơn chứng từ, rủi ro cao khi cơ quan thuế truy thu và xử phạt vi phạm hành chính.
• Tuân thủ pháp luật: Giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ các ngân hàng thương mại.

Để tối ưu hóa, chủ doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

1. Rà soát lại toàn bộ quy trình nhập khẩu để đảm bảo đầy đủ chứng từ hải quan.
2. Tận dụng các ưu đãi thuế suất TNDN mới theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15.
3. Sử dụng công cụ tra cứu rủi ro thuế tại thue.cuthongthai.vn để tránh giao dịch với đối tác nằm trong danh sách rủi ro hóa đơn CV 1798.

Việc minh bạch hóa nguồn gốc hàng hóa không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các án phạt hành chính mà còn giúp chủ doanh nghiệp an tâm tuyệt đối, không lo ngại về các rủi ro liên quan đến tạm hoãn xuất cảnh theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP.

Hãy liên hệ với đội ngũ Cú Kiểm Toán để được tư vấn lộ trình chuyển đổi mô hình kinh doanh an toàn và hiệu quả nhất.